Kardelen Twitter'da... https://twitter.com/#!/kardelendergisi        Kardelen 27 Yaşında!..       
    Yorum Ekle     418 kez okundu.     Henüz yorum bırakılmadı.     Yazara Mesaj

Çamurdan kale
Vural Gündüz

  Sayı: 97 -

Pişmiş kilden yapılan kaplar Anadolu insanının günlük hayatında tartışmasız önemli bir yere sahip olmuştur. Topraktan yapılan kaplar, asırlar boyu hikâyelere, masallara, destanlara, şiirlere hattâ resimlere ilham kaynaklığı etmiştir.

Toprak kaplar, içinde taşıdığı türlü türlü gıdanın insanın canına can katması da bu yüzden belki de. Toprak kaplar mutfakların bir köşesinde sessizce yerini alırken, hikâyelerini de gücü yettiğince sessizce fısıldamış kulaklarımıza ve ruhlarımıza asırlar boyunca.

Çamura ruhunu, alın terini katan Çömlekçi Mehmet de usta çırak ilişkisi içerisinde geleneklere bağlı olarak çömlekçiliği ilk günkü heyecanla gururla yapan son temsilcilerindendi. Çömlekçi Mehmet’in topraktan yaptığı yiyecek-içecek kapları, pişirme, taşıma, depolama kapları yıllarca elinde biçimlenmişti.

Çömlekçi Mehmet her zamanki gibi eski imalâthanesinin kapısını sımsıkı kapatıp çalışmaya başlamıştı. O, yörenin en iyi çömlekçisi idi. İşinde ustalaşmış, ince, kırışıklıklara teslim olmuş elleriyle tahta çarktaki çamura şekil veriyordu.

Çömlekçi Mehmet’in bir zamanlar çamurdan testi, bardak, küp ve benzeri eşyaları yapamayana kız verilmediğini düşünüp şimdilerde de bu sanatı yapacak öz çocukları dâhil çırak bulunamadığı acı gerçeği karşısında çaresizdi. Bir gerçek daha var ki o da Anadolu’da uzun yıllar hattâ yüzyıllar boyu uygulanan âdetler de giderek unutuluyor, kayboluyordu. Hiçbir şey eskisi gibi değildi.

Zamanla, doğal olarak topraktan üretilen ibrikler, kâseler, su testileri, çanak-çömlekler yerini alüminyum, plastik, çelik, emaye gibi malzemelerden yapılan kaplara bırakmıştı. Bir zamanların en revaçta mesleklerden biri olan çömlekçiliği unutturmuş, âdeta bitirme noktasına getirmişti. Çömlekçi Mehmet bunun farkındaydı. Alüminyum, plastik, çelik, emaye en ücra köylere bile girmişti. Atölyenin her yanı satılmayan çanak çömlekle doluydu. Öyle zamanlar oluyordu ki evin zaruri ihtiyaçlarını karşılamakta bile zorlanıyordu. Bütün olumsuzluklara rağmen kesinlikle teslim olmuyordu.

Bir an yıllardır çektiği bu eziyetin boş olduğunu aklından geçiriyordu. Çocukluğundan ihtiyarladığı bugünlere kadar çömlekçiliğe can vermişti. Çömlekçilik ona babasından miras kalmıştı. Köyünde ve civarda çömlekçiler sülâlesi olarak tanınmışlardı. Ata sanatı ile gurur duyardı. Fakat oğlu çömlekçi olmak istememişti. Hâlbuki bütün aileyi olduğu gibi oğlunu da büyüten, bu günlere getiren bir avuç çamurdu aslında.

Tek erkek çocuğu gençliğe ulaştığı anda çalışmak için büyük şehre gitmişti. Bu olayın üzerinden birkaç yıl geçse de Çömlekçi Mehmet, oğlunun baba mesleğine burun kıvırmasını bağışlayamıyordu. Oğlunun “Modası geçmiş bir meslek ile ömrünü çürütmek istemiyorum.’’ demesi kalbinde onulmaz bir yara açmıştı.

Çömlek atölyesinin açık penceresinden içeri dolan rüzgârın etkisiyle ihtiyarın teninden ılık bir üşütme geçti. Belki de oğlu haklı idi. Günümüzde topraktan kaplar kimin neyine lazım? Üstelik alıcısı da hayli azalmıştı. Çamurdan yapılan eşyalar teknolojiye direnmeye çabalıyordu. Plastik ve çelikten yapılan mutfak araçları daha ucuz ve dayanıklı idiler. Belki gerçekten bu mesleği bırakmanın vakti gelmişti? Ama başka iş elinden gelmiyordu. Çarkın üstündeki çamur elinde, ayağı ise çarkı döndürüyordu. Çamur şekil almıyordu. Farkında değildi. Uzaklara dalmış gitmişti. Zihnindeki sorular rahat bırakmıyordu... Kapının tıklamasıyla kendini boğan düşüncelerden sıyrıldı. Ayağa kalkıp kapıya yürüdü. 4-5 adımlık mesafeyi kat edene kadar nefes nefese kalmış ve kapıyı ancak açabilmişti.

Çömlekçi Mehmet; genç eli yüzü düzgün, giyiminden selâm verişinden şehirli olduğu belli olan biriyle karşılaştı. “Elleri sihirli çömlek ustası siz misiniz?’’ dedi şehirli adam. Çömlekçi, “Ellerim sihirli mi bilmem; ama çömlekçiyim. N'oldu ki?’’ “Dostlardan işitim ki siz bu yörenin en iyi çömlekçiymişsiniz.’’ dedi.

“Buyur oğul içeri gir.’’ dedi genç adama. Çömlekçi Mehmet, alışık olmadığı naiflik karşında, “Çömlekçilikte ehil olup olmadığımı bilemem ama doğru işitmişsin, bu civarlarda çömlekçilik yapan bir ben kaldım. Buyur seni dinliyorum.’’ dedi

“Ben şehirde esnafım. Turisttik eşya satan bir dükkânım var. Dükkânımın müşterilerinin çoğu ecnebi, bu topraklara ait çanak çömlek ilgilerini çekiyor. Topraktan eşya yapan bir usta vardı. Yakınlarda öldü. Yerine bakan da olmayınca imalâthanesi kapandı. Dolayısı ile bizim satacağımız çanak çömlek de bulunmaz oldu. Bir sohbet esnasında bir dostum sizden bahsetti. Yaptığınız toprak işlerini anlata anlata bitiremedi. Çark üzerinde toprağı şekillendirmenizden o kadar etkilenmiş ki sizden bahsederken sihirli eller var o ustada diye bahsetti.’’

Genç adam, çömlekçi ustasının sadece kendine iş yapması için “Bey baba çok güzel işler yapacağız seninle.’’ diyordu.

Çömlekçi kulaklarına inanamıyordu. Bir ara gündüz düşü gördüğünü sandı. Karşısında duran pek de gençti. Dedikleri doğru muydu? Genç adam, “Sizinle iş yapmak istiyorum, mümkün müdür?” dedi.

Çömlekçi duyduklarını sindirmek istiyordu. Çömlekçilik bitti dedikleri bir zamanda çömlekçilik, küllerinden tekrar mı doğuyordu? Eski şaşalı günler tekrar geliyor muydu? Köyde itibarı çoktan eriyip gitmişti. Tekrar hem de şehirde onun yaptığı toprak eşyalara rağbet olacaktı. Bunu köylü de duyacak, bilecekti.

Çömlekçi ihtiyatı elden bırakmadan, “Nasıl olacak bu iş, genç adam?’’ dedi.

Bey baba diyerek söze başladı, “Siz usta ellerinizle toprağa şekil vereceksiniz ben de bunları dükkânımda satacağım. Merak etme, yaptıklarını aldığım an parasını ödeyeceğim. Ama senden bir ricam var. Bu yaptıklarının yanında benim sana örneklerini göndereceğim süs eşyalarını da yapmanı istiyorum.’’

Çömlekçi, “Merak etme sen. Ben çarkın üzerinde çamura her şekli veririm.’’ dedi. Genç adamın mutluluğu her halinden belli oluyordu. Otantik el yapımı diye istediği fiyata satacaktı. Ellerini ovuşturdu. Tokalaşıp “Anlaşmamızı onaylayalım.’’ dedi genç adam. Çömlekçiyi çabuk ikna ettiğine memnundu. Çömlekçi de genç adam da bu işten gayet memnun olmuşlardı.

Çömlekçi birden küçük bir çocuk gibi heyecanlanmıştı. Kendisi bunu gizleyemiyordu.  Genç adam da neredeyse ihtiyar çömlekçi kadar heyecanlıydı.

“Kamyonetim dışarıda o zaman ilk alış verişimizi yapalım.’’ dedi genç adam.

Genç adam; çanak, çömlek, testi, bardak kısacası topraktan ne yapılmışsa kamyonete yükledi. Parasını verdi. İhtiyar adam çocuklar gibi şendi.

Genç adam kamyonete binip uzaklaşmaya başlamıştı.

Çömlekçi kapının ağzında durup gözlerini giden kamyonete dikmişti.  İhtiyar aslında kimseyi, hiçbir şeyi görmüyordu. O, şimdi hayallerinin sarhoşluğundan ayılıp kapıyı kapatmayı bile aklına getirmiyordu. İmalâthanenin kapısını kapatıp çıktı. Köyün ezbere bildiği sokaklarında şimdi her zamankinden farklı olarak mağrur dolaşıyor ve çevredekilerin bakışlarını görmüyor, hayal kuruyordu.

Bu satış köyde duyulduktan sonra bu civarların en iyi çömlekçisi olduğunu ve bu sanatın ölmediğini herkese, en önemlisi ise oğluna kanıtlayacaktı. Çömlekçilik eski saygınlığına ulaşacaktı. Belki yeni çıraklar için kapısını yeniden aşındıracaklardı.

Çömlekçi sonraki günlerde eski neşesi gelmiş bir şekilde ayağı ile kendisi kadar eski tahta çarkı çeviriyor, elleri ile çamura can veriyordu.

Şehirden gelen genç adamın siparişlerinin ardı arkası kesilmiyordu. Bunu köyde bilmeyen kalmamıştı. Çömlekçi ustası eski günlere dönmenin mutluluğunu yaşıyordu. Şehre oğluna haber göndermiş gelişmelerden haberdar etmişti. Ama oğlu uğramamıştı. Nasılsa bir gün gelir, çömlekçiliğin ölmediğini o da görür diye içinden geçiriyordu.

Çömlekçinin günleri bir yıla yakın sipariş yetiştirmekle geçmişti. İşler iyi gidiyor, cebi para görmüştü. Köyde de itibarı yerindeydi. Her şey güzel gidiyordu; ama siparişleri azalmış son 2-3 aydır şehirdeki genç adamdan ses soluk çıkmıyordu.

Çömlekçi genç adama haber iletmeye utanıyordu. Birkaç gün daha beklemeye karar verdi. Sonunda ihtiyar çömlekçi cesaretini toplayıp genç adamı telefonla aradı, ama cevap gelmedi. Sonraki günlerde de onunla konuşmak mümkün olmadı. Hiçbir şey çömlekçinin güvenini, inancını sarsmadı. Her sabah tatlı rüyalardan uyanıyor, gün içinde de hayallerinde bu rüyaları yaşamaya devam ediyordu.

Günler hızla geçiyordu. Zaman ilerledikçe ihtiyarın hayal kırıklığı da büyüyordu. O emindi genç adam onun gibi çömlek ustasını kandırmaz, atlatmazdı. Çünkü yaptıkları ticarette, bir gün olsun bir yanlışını bir saygısızlığını görmemişti. Öyleyse neden telefonlarına cevap vermiyordu? Günler birbirini kovalıyor, çömlekçinin umudu azalıyordu. Ancak bunu ulu orta açığa vurmuyordu. Gittikçe dik yürüyüşlü çömlekçi, beli bükülmüş ihtiyara dönüşüyordu.

Çömlekçi, imalâthanesinde çarkın başında otururken kapı açıldı. Oğlunu görünce sevinçten yüreği çatlayacaktı. Oğlunu uzun süredir görmüyordu. Çömlekçinin oğlu her ne kadar köye uğramasa da her şeyden haberdardı. İçin için babasına kızıyor, çömlekçilik yapmaktaki ısrarına bir anlam veremiyordu. Elindeki torbadan bir çömlek çıkardı. Babasına doğru uzattı. Babası bu davranışa bir anlam veremedi. Ama eline alıp çömleği evire çevire incelemeye başladı. Yılların verdiği uzmanlıkla her dokunuşunda çömleğin kilinin fırınlamasının çok kalitesiz olduğunu anlamıştı. “Hayırdır oğul bu beş para etmez toprak parçasını ben ne yapacağım?’’ diye sordu. Dakikalar geçti, oğlu,’’ Baba bu Çin işi bir çömlek, senin çömlekleri, Çin çarptı!” derken biraz da alaycı bir ifade aldı, yüzünü. Çömlekçinin neredeyse kalbi duracaktı. Bir anlam veremiyordu bu duruma. Çömlekçinin oğlu, “Baba senin çömleklerini sattığın adam Çin’den daha ucuz alıyor, bu tür işleri.’’ dedi. Çömlekçi neredeyse nefes bile almadan bir süre bekledi.  Çömlekçi gür sesle haykırdı, “Olamaz!’’ Bir müddet sonra kendini toparladı. Oğluyla son dertleşmesi olacaktı. Çarkın üzerindeki çamuru bir kenara itti.

“Oğlum, eğer bu dede-baba sanatını öğrenmeseydim, çocuk yaşta açlıktan, sefaletten ölüp giderdim. Her şeyimi bir avuç çamura borçluyum. Senin de çömlekçi olmanı çok istedim. Ama olmadın. Bilesin ki gönül koymuş değilim. Sadece, babanın ömrünü canını verdiği mesleği sen sürdür istedim. Adımız da sanatımız da sonsuza kadar yaşasın istedim.’’ dedi.

Çömlekçinin oğlu babasının son sözlerinden sonra babasının çamur içindeki ellerine sarıldı. Baba oğul ömürlerinde belki de ilk defa bu kadar yakındılar. İmalâthaneyi kapatıp evlerine gittiler. Çömlekçinin imalâthanedeki son sözlerinden sonra evde ağzını bıçak açmadı.

Evdekilerin uykusunun en tatlı anlarını yaşadığı anlarda çömlekçi yatağından kaktı. İmalâthanenin yolunu tuttu. Kapıyı açtı içeri girdi. Gözleri doldu. Yaşlar gözlerinden süzülüp yüzünden akmaya başladı. Odanın köşesindeki kili kardığı küreğe gözü ilişti. Uzanıp küreği aldı. Her şeyi kırıp dökmek istedi. Çamura şekil verdiği çarka, şekil verdiği çamuru pişirdiği fırına uzun uzun baktı. Bir taraftan da söyleniyordu “Bu eller ha!’’ diyordu. Çömlekçi bütün anılarını, ömrünü verdiği mabedini kendi elleri ile yıkmaya varmadı. Son bir defa baktı. Kapıyı kilitledi.

Çömlekçi Mehmet, o günden sonra imalâthaneye bir daha girmedi. Tahta çark bir daha çamura şekil vermek için dönmedi. Ve; çamurdan kale yıkıldı…


Bu yazıya yorum ekleyin

Adınız
E-posta Adresiniz
Yorumunuz
 

CAPTCHA


Resimdeki rakamları bu alana yazınız


Eklenen Yorumlar


Henüz yorum bırakılmadı...
 
Çamurdan kale... - Sayı 97
Boya sandığı... - Sayı 96
Öğretmenin anı defterinde... - Sayı 91
Türk milleti darbeyi ezmi... - Sayı 90
Tüm Yazıları

Gelecek sayı konusu (98): İNTERNET


Son Eklenen Yorumlardan
 Şiir, sevgi, aşk... Ondan (sav) bahsetmiyorsa eksiktir. Kalemine sağlık Murat, Allah kalemine kuvvet... Kadir Bayrak

 Sevgili Murat, Hocamın da dediği gibi, "huzura götüren usûl gelmiştir" buluşu çok güzel... Dörtlük d... Sinan AYHAN

 Sayın Halis bey, bu şiirde yönteminizi değiştirip beyitler halinde denemeniz olmuş. Bence güzelde ol... Ahmet Güney

 Sevgili Özgür, meselenin can alıcı yerini gösteren, esaslı bir yazı olmuş, Allah razı olsun; eşya ve... Sinan AYHAN

 "Vurgun köleler" devrinine hoşgeldiniz..! Tuş ve parmak arası cennet ve cehennem... Geçmişte misalle... Sinan AYHAN


Emanet gazete isteyen, “bakabilir miyim?” diyor; “okuyabilir miyim” değil… Demek okunması gereken gazeteler, bakılır duruma düşmüş; yani albüm olmuş… Hem de (görmeyen gözlere yazıklar olsun) “fuhş albümü”…
Ortada bir basın olmadığına göre, neyin krizinden söz ediyorlar?..
Kardelen: Sayı 1, Temmuz 1993
Makine
İnternete, kulak versek
Ağır kefe, baskın tarafı keşif
Bilgelik çağına doğru
İçimdeki sesler
Makine
Mevlid
Alın teri
Tuş üstünde savrulan
Bir başka açıdan yörükler


Ali Erdal - İnternete, kulak ver...
Kadir Bayrak - Tarihin eşiğinde...
Sinan Ayhan - İnternet rüya mı, kâ...
Sinan Ayhan - Dijital (Hermeneutik...
Sinan Ayhan - Hamletten (internet)...
Sinan Ayhan - Yazarlık, Mezarlık v...
Necip Fazıl Kısakürek - Makine
Özgür Alkan Alkış - Bilgelik çağına doğr...
Dergi Editörü - Son ve tek kıvılcım
Site Editörü - İnternetin fâsık hab...
Mehmet Hasret - Ağır kefe, baskın ta...
Acıyorum - Acıyorum
Necdet Uçak - Mezar
Necdet Uçak - Ebrehe ve ebabil kuş...
Necdet Uçak - Kürşad
M. Nihat Malkoç - İnternet kumarhane o...
Hızır İrfan Önder - Nerdesin?
Olgun Albayrak - Dervişane
Olgun Albayrak - Millet destanı
Mehmet Balcı - Zamanla
Mehmet Balcı - Kızım
Ahmet Çelebi - Meçhul sevgililer
Ahmet Çelebi - İçimdeki sesler
Gelecek sayı konusu - Gelecek sayı konusu
Av. Mustafa Büyükgüner - Onuncu gün
Muhsin Hamdi Alkış - Sanal âlem mi?
Kubilay Ertekin - Doğum ve sonrası
Halis Arlıoğlu - Hicran
Halis Arlıoğlu - Bir başka açıdan yör...
Ahmet Değirmenci - Buhranların çocuğu
Ahmet Değirmenci - Dinlediğim türküler
Büşra Doğramacı - Çağın bilinçsiz hare...
Bahadır Kaya - 98.sayı medya sepeti
Kürsü Kainatın Efendisi - Kürsü
Hüseyin Selçuk Bozkurt - Sırf gece
Murat Yaramaz - İnternet hayatımız, ...
Murat Yaramaz - Yalnız sen, yalnız b...
Murat Yaramaz - Mevlid
Murat Yaramaz - Masal
Murat Yaramaz - 98.sayı mizah köşesi
Kenan Aydınoğlu - Əlliyə çat...
Ahmet Yalçınkaya - Tuş üstünde savrulan
Kamran Murquzov - Hakdan gelen haber i...
Yarının Büyüklerine Sorduk - Yarının Büyüklerine ...
Mehmet izzet Gülenler - Ön söz, Öz Söz, S(öz...
Güldərən VƏLİYEVA - QORXURAM
İsmail Güçtaş - İhtiyar çınar
İsmail Güçtaş - Alın teri
Əkbər QOŞALI - MƏN HƏL...
Mehmet Şerif Cebe - Bir an dicleyle
 
 
23 Mart 2005 tarihinden beri
 Ziyaretçi Sayısı Toplam : 4805046
 Bugün : 1278
 Tekil Ziyaretçi Sayısı Toplam : 448992
 Bugün : 69
 Tekil Ziyaretçi Sayısı (dün) Toplam : 103
 98. Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 8
 Önceki Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 6
Son Güncellenme: 30 Ekim 2018
Künye | Abonelik | İletişim