Kardelen Twitter'da... https://twitter.com/#!/kardelendergisi        Kardelen 27 Yaşında!..       
    Yorum Ekle     72 kez okundu.     Henüz yorum bırakılmadı.     Yazara Mesaj

Rosetonun gizemi
Ekrem Esad Atan

  Sayı: 103 -

“Bu insanlar yaşlılıktan ölüyordu, o kadar”

Roseto, İtalya’nın güney doğusunda Apenin dağları eteklerinde ortaçağ köyleri tarzında bir kasabadır. Tarıma imkân vermeyen coğrafyasıyla okumaya yazma bilmeyen ve son derece yoksul halkın gidişatı içlerinden 11 kişilik bir grubun 1882 yılında Amerika’ya gitmesiyle değişmeye başladı.

Önce New York’un küçük İtalya’sı Mullberry caddesindeki bir işletmeye sığındılar. Sonra batıya giderek bir maden ocağında iş buldular. Ertesi yıl 15 Rosetolu daha İtalya’dan ayrılarak onlara katıldı. Yenidünyanın haberleri İtalya’daki Roseto’ya ulaştıkça Rosetolu gruplar ardı ardına çantalarını toplayarak onların yanına geldi. 1894 yılına kadar eski köylerinin bütün sokaklarını terk edilmiş halde bırakarak hep birlikte Amerika’ya yerleşmiş oldular.

Rosetolular kendi kurdukları yeni kasabalarını başlangıçta “New İtaly” olarak adlandırmış olsa da sonradan Roseto’ya çevirdiler. Kiliselerini kurarak başlattıkları canlanma sosyo-ekonomik gelişmelerle devam ederek İtalya’da terk edilmiş ölü Roseto Amerika’da hayat bulmuş oldu.

1950’li yılların sonlarında yazlarını Roseto’ya yakın bir çiftlikte geçiren Doktor Wolf oradaki bir meslektaşıyla sohbet ederken; Rosetoluların son derece sağlıklı insanlar olduğunu, 65 yaşın altında kalp hastalığına yakalanan birisiyle hiç karşılaşmadım sayılır dediğini duyunca hayretler içinde kaldı. Bu yıllarda Amerika’da kalp krizleri yaygındı. Kolesterol düşürücü ilâçlar ve kalp hastalıklarını engellemeyi hedefleyen sert önlemlerin ortaya çıkmasından yıllar önceydi. Kalp krizleri 65 yaş altı erkekler arasında önde gelen ölüm nedeniydi. Doktor Wolf bu durumu araştırmaya karar verdi ve şaşırtıcı sonuçlar aldı.

Roseto’da 65 yaşın altında kalp krizinden ölen ya da her hangi bir kalp hastalığı belirtisi gösteren hemen hiç kimse olmamıştı. Hattâ her tür nedene bağlı ölüm oranı beklenenin %30 ile 35 altındaydı.

Sonra bir sosyologdan yardım alarak çalışmalarını derinleştirdi ve daha da şaşırtıcı sonuçlar elde ettiler: “Roseto’ da hiç intihar yoktu, hiç alkolizm, ilâç ya da uyuşturucu bağımlılığı yoktu ve çok az suç vardı. Sosyal yardım alan hiç kimse yoktu. Sonra peptik ülserlere baktık. O da hiç kimsede yoktu. Bu insanlar yaşlılıktan ölüyordu. O kadar.”

Dr.Wolf’un ilk düşüncesi, Rosetoluların Eski Dünya’dan getirip devam ettikleri ve onları Amerikalılardan daha sağlıklı kılan kimi beslenme alışkanlıkları olabileceği şeklindeydi ancak böyle olmadığını çabucak fark etti. Diyetisyenlere Rosetoluların tipik beslenme alışkanlıklarını analiz ettirdiğinde kalorilerini %41 gibi okkalı yağlardan aldıkları ortaya çıktı. Burası insanların gün doğumunda yataktan kalkıp yoga yaptıkları ya da bisiklete atlayıp altı mil aktif pedal çevirdikleri bir kasaba değildi. Çoğu sigara içiyordu ve birçoğu şişmanlıktan muzdaripti.

Bulgular diyet ve egzersizle açıklanamıyorsa, genetikle açıklanabilir miydi? Roseto’lular İtalya’nın aynı bölgesinden gelen kenetlenmiş bir gruptu ve Wolf’un bir sonraki düşüncesi onların hastalıktan korunmalarını sağlayan güçlü kuvvetli bir soydan gelip gelmedikleri oldu. Bu nedenle Amerika’nın diğer bölgelerinde yaşayan akrabalarını inceledi ama onlar böyle değildi.

Bu kez coğrafyayı inceledi ama onlara komşu olan diğer kasabalardakilerin durumu da onlar gibi değildi. Roseto’nun sırrı, diyet, egzersiz, genler ya da coğrafî bölge şartlarında değildi ve Dr. Wolf işin sırrını bir türlü bulamıyordu.

Sır Roseto’nun kendisi olmalıydı. Bir gün kasaba çevresinde yürüyüş yaparlarken bu sırra erdiler.

Rosetoluların birbirlerini nasıl ziyaret ettiklerini, meselâ İtalyanca sohbet etmek için sokakta nasıl durduklarını ya da arka bahçelerinde birbirleri için nasıl yemek pişirdiklerini gördüler. Kasabanın sosyal yapısının altında yatan geniş aile klanları hakkında bilgi sahibi oldular. Kaç evde üç kuşağın bir arada yaşadığını ve büyük annelerle büyük babalara nasıl saygı duyulduğunu gördüler. Kiliselerindeki ayine gittiler ve kilisenin bütünleştirici ve sakinleştirici etkisini gördüler. Nüfusu 2 bin kişinin altında olan bir kasabada 22 sivil kuruluş tespit ettiler. Toplumun zenginleri kendi başarılarıyla gösteriş yapmaktan alıkoyan ve onları diğerlerinin başarısızlıklarını kapatmaya yardımcı olmaları için teşvik eden eşitlikçi hayat felsefesini keşfettiler.

Güney İtalya’nın Paesani kültürünü doğu Pennsylvania dağlarına nakleden Rosetolular kendilerini modern dünyanın baskılarından soyutlayan güçlü, koruyucu bir sosyal yapı oluşturmuştu. Rosetolular geldikleri yer nedeniyle dağlardaki küçücük kasabalarında kendileri için oluşturdukları dünya nedeniyle sağlıklıydı.

 “Roseto’ ya ilk kez gittiğim zamanı hatırlıyorum; üç kuşağın bir araya geldiği aile yemeklerini, bütün o fırınları, insanların sokaklarda gezindiklerini, verandalarında oturup birbirleriyle konuştuklarını, erkekler arduaz ocaklarında çalışırken kadınların da gün boyu çalıştığı giysi atölyelerini görebilirdiniz” diyor sosyolog Bruhn. “Büyüleyiciydi”

O zamana kadar yapılan sağlık çalışmaları hep birey odaklıydı ve hiç kimse sağlığı topluluk çerçevesinde düşünmüyordu. Oysa bireyin ötesine bakmak gerekiyordu.

İnsanın parçası olduğu kültürü, arkadaşlarının ve ailesinin kimler olduğu, aile kökenleri, kimlerle ve ne şekillerde yaşadığı kısaca derin kimliği onun sağlığını belirler.

(Malcolm Gladwell’in Outliers-Çizginin Dışındakiler kitabından alıntılarla düzenlenmiştir.)


Bu yazıya yorum ekleyin

Adınız
E-posta Adresiniz
Yorumunuz
 

CAPTCHA


Resimdeki rakamları bu alana yazınız


Eklenen Yorumlar


Henız yorum bırakılmadı...
 
Rosetonun gizemi... - Sayı 103
Kaygılanacak ne var... - Sayı 101
Sahte diplomalı zanlılar... - Sayı 100
Bir oyun oynanır, oyalanı... - Sayı 96
Tüm Yazıları

ASKIDA ABONELİK: Siz de "askıda abonelik kampanyası"na destek olmak ister misiniz?

Gelecek sayı konusu (104): Çin, birkaç müspet tarafına rağmen, işkence tarzıyle anıldı. "Çin işkencesi" deyimini duymayan yoktur her halde.
Türk, kasti bir menfiliğe düşmeden, dünya üzerinde adaletli, kuvvetli ve mazlumlara şefkatli bir şahsiyet olarak bilindi. Türk'e bakıp da onun yanında olmasını istemeyen yok.
Doğu Türkistan'daki zulüm. Türk'ün kardeşlik ve kültür birliğine yapılan bu zulmün benzerleriyle birlikte neticeleri.
Türk, bu "Çin zulmü"nü hak sesiyle duyurmalı ve durdurmalıdır.


Son Eklenen Yorumlardan
 "Hattâ bir unvan vardır hezarfen diye. Hezarfen deyince hemen aklımıza Galata Kulesinden Üsküdara ka... Sinan AYHAN

 16 yıl önce verdiğimiz selâm bir "düşünen adam" tarafından alınmış, ne mutlu bize... Batuhan Bey, 10... Kadir Bayrak

 İktisadın tanımında malum, "kıt kaynaklar" ile "sonsuz ihtiyaçlar" terazisi mevcut; tabi denge piyas... Sinan AYHAN

 Duygulanmadim desem yalan olur.. 90-lar menim de hayatimin en gozel yillari idi... Neriman

 Guzel siir . ben sevdim uzaklara apardı beni yaa . Bende 90 -lardanım :)... Nura


Batı’nın Pompei’sinin günlerini andırmasının sebepleri Osmanlı Devleti’ni çökerten “metal yorgunluğu”nun ilk safhası değil midir?
Kardelen: Sayı 1, Temmuz 1992
Sıhhat ve güzellik
Apar məni doxsanlara
RÖPORTAJ: Yediğimiz, içtiğimiz helâl, sa
Devlet, vazifeni yap!
Sağlıklı nokta
RÖPORTAJ: Yediğimiz, içtiğimiz helâl, sa
Dünyanın en değerli parası kimde?
3'ler 7'ler 40'lar


Yavuz Sert - RÖPORTAJ: Yediğimiz,...
Ali Erdal - Devlet, vazifeni yap...
Kadir Bayrak - Güneşi, meydan yerin...
Sinan Ayhan - Nefse Hakimiyet
Sinan Ayhan - Maya
Necip Fazıl Kısakürek - Sıhhat ve güzellik
Bedran Yoldaş - İçimin yandığı gün
Fatma Pekşen - Bacanak
Ahmet Mahir Pekşen - Bolluk ve boşluk
Dergi Editörü - Fabrika ayarları
Site Editörü - Sağlık olsun
Mehmet Hasret - Aynı safta olduğumuz...
Necdet Uçak - İyilik et
Necdet Uçak - İlim ve zenginlik
Necdet Uçak - Nimet
Altan Atan - Sağlıklı nokta
Kardelen Dergisi - Kardelenden haberler
Kardelen Dergisi - Gelecek sayı konusu ...
Kardelen Dergisi - Kardelenin 18 Ocak 2...
M. Nihat Malkoç - 18 mart gelince
Hızır İrfan Önder - Bahtımı güzel eyle
Olgun Albayrak - Şehadet
Mehmet Balcı - Çocukluğumuz
Mehmet Balcı - Yolumuz
Ahmet Çelebi - Muhasebe
Muhsin Hamdi Alkış - Mavi vatan savunması
Muhsin Hamdi Alkış - Fars palavrası
Kubilay Ertekin - "Ahmak gerçeği görün...
Halis Arlıoğlu - Bir hayâlin terennüm...
Halis Arlıoğlu - Barış pınarı harekat...
Ahmet Değirmenci - Korkuyorum
Kürsü Kainatın Efendisi - Mucize
Murat Yaramaz - Yük
Murat Yaramaz - 103.sayı mizah köşes...
Murat Yaramaz - Materyalist müslüman
Murat Yaramaz - Meydan okuma
Ekrem Esad Atan - Rosetonun gizemi
Mehmet izzet Gülenler - Dünyanın en değerli ...
Erkan Karakaya - Kızıl akşam üstleri....
Eyyub MEMMEDOV - Apar məni doxsa...
Mertali Mermer - Güneşin gülümsemesi
Ömer Âsaf - "Kalp" sağlığı
Kevser Pehlivan - Şifa
Abdullah Aydın - Mübârezeye davet
Ümit Polat - Tükenen
Cemal Karsavan - Zaman yeniden yenile...
Prof.Dr. Lütviyyə Əsgərzadə - Dokuz duracak
 
 
23 Mart 2005 tarihinden beri
 Ziyaretçi Sayısı Toplam : 6957928
 Bugün : 363
 Tekil Ziyaretçi Sayısı Toplam : 501638
 Bugün : 3
 Tekil Ziyaretçi Sayısı (dçn) Toplam : 86
 103. Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 3
 Önceki Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 10
Son Güncellenme: 23 Temmuz 2019
Künye | Abonelik | İletişim