Kardelen Twitter'da... https://twitter.com/#!/kardelendergisi        Kardelen 26 Yaşında!..       
    Yorum Ekle     16900 kez okundu.     Henüz yorum bırakılmadı.     Yazara Mesaj

EDEP
Kürsü Nizam

  Sayı: 55 - Ocak / Mart 2007

(Bu bölümdeki imzasız yazılar, İman ve İslâm Atlası’ndan alınmaktadır)
(Edep bahsine devam ediyoruz)

ÂDET
Bazı âdetlerimiz vardır ki, aslî ve hakiki mânâda İslâm'ı yansıttıkça güzelin ta kendisi, ona ters düştükçe de edebe aykırılığın tam misali...
Bunların kötülerinden birçoğunu "Hurâfe" bahsinde gösterdik. Şimdi bunlar dışında, temizlenip süpürülmesi icap eden kötülerle, derinleştirilmesi ve yenilenmesi gereken iyiler üzerinde durmalıyız.

Âdet, ruhî bir keyfiyet ve kıymet hükmünün cemiyette maya tutması, alışkanlık haline gelmesi ve zemin kurması demektir ve kendi başına boş sayılar gibi, hiçbir değer belirtmez, neyin ve ne yüzden âdetiyse ona göre hüküm kazanır, meydandan kaldırılır veya meydan yerinde âbideleştirilir. Bütün dinî ve ahlâkî edeplerin de mesnedi olur. O bir sirayet zeminidir ve bağlı olduğu, doğru, iyi ve güzel hükmüne göre fert ve cemiyette bir perçinlenme vâkıasıdır.

Cehalet devrinde kız çocuklarını diri diri gömen Arabın hali bir âdet ifadesi olduğu kadar, sünnetlerin ve onlara bağlı selim duygunun kurduğu manevî iklimler de âdetleşir, fakat her halde ve tek başına âdet âdettir diye müstakil bir huccet teşkil etmez. Hak kendi âdetlerini muhkem kabul edebileceği gibi bâtıl da aynı yola sapabilir. Bu bakımdan âdet mefhumunu boş bir resim çerçevesi olarak muhafaza etmek ve kötü bilineni levhadan kazıyıp iyi kabul edileni resmetmek ve âdetleştirmek lâzım gelir. Âdete sırf âdet diye esir olunamaz; hak diye bağlanılır.

Kaba softanın Kur'ân okurken rakkas gibi öne ve arkaya gidip gelmesi, koyu bir gaflet ve huzurdan uzaklık edası olarak ne (otomat) bir âdet zemini açıyorsa; inkâr yobazının öbür yobaza karşı istihkar tavrı da aynı murakabe ve muhasebeden mahrumluğu sebebiyle aynı alışkanlık esaretine ulaşır.
Âdet diye müstakil bir vâkıa yok, mükemmeli bütün müesseseleriyle kurmak ve âdetleştirmek var...

Gaipler âleminin nâmütenahi derin sükûtu karşısında, fertlerin, mazbut ve merkezî iman dairesi dışında, farkında olmadan icat ettikleri putlaştırma âdetleri... Nazar boncuğundan ölü toprağına, yıldızları hecelemekten türlü büyücü tavsiyelerine, üfürükçülük maskaralıklarından "Tezveren Sultan" ve "Pabucubüyük" masallarına kadar... Umumiyetle kadın ruhiyatınca körüklenen âdetler topyekûn bâtıl... Esrarın okyanusu bütün usulleriyle dinde ve ibâdette dalgalanırken bir fincanı doldurmaz kokmuş sudan imdat beklemek... Yani merkezden inhiraf etmek... Bütün bâtıl itikatlar ve âdetler manzumesini bu ölçüye vurabilirsiniz. Âdet zarftır ve mazruf taze kaldıkça âdet muhkemdir.

MUAŞERET EDEBİ
İnsanların birbirleriyle ülfet ve temaslarında tâbi olacakları usuller tablosu olarak İslâm'da bütün bir manzume...
Güler yüz, şefkat dolu göz, muhatabına kıymet verme tavrı, rahatsız etmekte çekinme dikkati, nefs murakabesi hali, söz ve hareketlerde inzibat, hüküm kesicilikte ve "dır-tır!"cılıktan uzaklık uslûbu, haktan yana heybet ve nefsten ötürü mahcubiyet ifadesi, her türlü arsızlık, hayasızlık, yırtıklık biçimine yabancı duruş, muaşeret edebimizin esaslarını teşkil eder.

Bir kapı üç kere çalınır.

Bir salonda en mütevazi köşeye oturmaya bakılır.

Sofrada tiksindirici her hareketten kaçınılır.

İkramlar zevkle kabul edilir.

Esnenmez, geğirilmez, gerinilmez, ayak ayak üstüne atılmaz.
Yemekte ağız şapırdatılmaz, açgözlülük hareketleri gösterilmez, tabakta yemek bırakılmaz, elle veya ekmekle dudak silinmez, sağ el boşken sol el kullanılmaz.

Kimsenin sözü ağzına tıkılmaz, "mânâsız sözün lüzumsuz cevabı" verilmez, başkasını yerici ve nefsini övücü mânâda tavırlar takınılmaz.
Dava asabiyetinde de, vecd ve aşkta da yapmacık hissini vermekten çekinilir ve sahteliğe düşmekten korkulur.
Anneye "öf" denilmez, babaya karşı gelinmez, masum çocuk dövülmez, hiç kimseye sövülmez, dehre lânet edilmez, bedduaya dil alıştırılmaz, hayvanlar incitilmez, övgüler benimsenmez.

Hediye verilir, hediye beklenmez, "kamçın yere düşecek olsa atından in de kendin al!" tenbihince zaruret dışı kimseden yardım dilenilmez. Yakınlara yük olunmaz.

Ciddiyet çöl olsa içinden çıkılmaz, malâyânîlik hazine olsa içine girilmez, "kuvvet ve kudret Allah'ın, acz ve fakr insanın" mânâsına bürünülür.
Dilenciye "Allah versin!" demek nahvet ve cinayet, dilenmek de zillet ve sefalet...
Cerre çıkan din tüccarı hoca ve kapıları hey'et halinde tutan ve iniltili besteleriyle yardım isteyen goygoycu rezalet ve İslâm ahlâkına ihanet tipi...
Dini tatbikat işlerinde vazife ve ücret alan kimsenin hali bildiğimiz "mevlidhân", iskatçı ve hatim indirici esnaf karakterine tam zıt, gözü tok ve karşılıksız vazife şiarına büründürülmeli, hiçbir pazarlık mevzuu olmamalı, mümkün mertebe hasbîliğe yaklaştırılmalı, hiç değilse ıstırabı çekilmeli...

Allah ve Resulü, sahabîler ve velîler anılırken kullanılan ihtiram tabirlerinin tekerlemecilik ve klişeciliğe kaçırılmamasına itina gösterilmeli...
Hâsılı, en sade ve temiz bir libas içinde, en halis ve tabî edalara bürülü, bütün Müslümanlara yardımcı ve fedakâr, cezb ve teshir edici bir ifade, başkalarına, hem nefsimize vermekle mükellef olduğumuz hesabın muaşeret edebini mihenklendirmeli... Muaşeret edebimizde, tatlılık, yumuşaklık, uysallık, tebliğden fazla telkin, cazibe ve teshir, maddede ve mânâda esas... Kalplere girme yolunu aramak ve bulmak... Bu da vazife...

SELÂM

Birçok farz, sünnet, mendup ve müstehap ve onlara bağlı selim duygu ve zevk melekelerinin renklendirdiği ve çizgilendirdiği "Edep" davasında esasî değerlerin başını "Selâm" tutar. Selâm müminlerin karşılıklı değiştirdikleri hüviyet kartı, birbirlerinde aradıkları iman parolası, selâmet ve teslimiyet işareti...

Selâm vermek sünnet, almaksa farz...

Aynen klişesiyle alınıp verilmesi gereken selâmı iki heceli aslî kelimesiyle söylemek de yeter.

Selâmın taşıdığı mânâ ve delâlet önünde "günaydın!" ve "merhaba!" çocuk oyuncağı... "Merhaba"dan nefsanî sevgi, "selâm"dan insanî birlik dileği tüter. "Günaydın" (bonjur) ve benzerlerinden tüten yalnız marsık...

Selâmı takip eden musâfaha, el sıkma veya öpme hareketlerinin İslâmî ölçüleri, malûm el sıkışlarından bambaşkadır. Sağ eller birbirleriyle karşılaştırılır, iki başparmak birbiri içinde yuvarlanıp, öbür parmaklar da  bilekleri kavrar. Bu vaziyet kopmaz ve çözülmez bir rabıtayı ihtar eder. Saadet Devri'nde mevcut olmayan el öpme ve alına götürme hareketi güzel olsa da mübalâğaya uğratılmaması ve ender insanlara, anaya babaya, büyük mürşitlere tahsisi lazım bir hareket...

Kadın elini öpmeye, hatta sıkmaya aklımız ermez.

"Temennah" dedikleri, eski nesillerin yerlere kadar eğilerek ve ellerini çeneye, gözlere ve alına götürerek yaptıkları, palyaçoluk...
Sağ elini kalp üzerine götürerek selâm, güzel, millî ve hususî bir şekle bağlanabilir.
Askerî selâm da ancak kapalı başla verilir ve milletlerarası bir teamül olduğu için makbul sayılır.


Bu yazıya yorum ekleyin

Adınız
E-posta Adresiniz
Yorumunuz
 

CAPTCHA


Resimdeki rakamları bu alana yazınız


Eklenen Yorumlar


Henüz yorum bırakılmadı...
 
Gıda... - Sayı 94
GIDA... - Sayı 93
MEVLİT... - Sayı 68
D?NYA... - Sayı 67
Tüm Yazıları

Gelecek sayı konusu (95): Tasavvuf; herkesin içinde fıtrî olarak var olan aşkı, merkezine, hakikatine yerleştirme ve yüceltme mektebi... Yüce kahramanların harcı... Karşı çıkanlar evvelemirde içlerindeki aşk istadına yazık eder.


Son Eklenen Yorumlardan
 "...tefekkür etmek ekmek gibi, su gibi bir ihtiyaç... " belki insan o maddelerden evvel o hassa ile ... ekrem yılmaz

 Ekrem, zaman ayırıp cevap lütfetmişsiniz; takdirleriniz, inşallah dua yerine geçer. Çalakalem yazılm... Ali Erdal

 Çok akademik; kılı kırk yararak, hissedilerek, çilesi çekilerek, araştırması olabildiğince yapılarak... ekrem yılmaz

 İsmini belirtmeyen değerli okuyucu... Çok güzel ifade etmişsiniz... Tebrikler ve teşekkürler...... Ali ERDAL

 ALLAH Türk Milletini seviyor; niçini için bir çok gerekçe sayılabilir. Bir kısmı yazıda mevcut. Ama ...


Sanatımızın, özellikle şiirimizin şu andaki seviyesini güneş ışığının yokluğuna mı, yoksa ondan gelen ışığın yansımasını engelleyip, bizi suni bir güneş tutulmasıyla karşı karşıya bırakanlara mı bağlamalı?..
Kardelen: Sayı 1, Temmuz 1992
Türkçenin serencamı
Topyekûn ölçü
Ninemden bana kalan şey, bahçe ve fındık
Aranan kan
Türk dilini dert edinenler
Türkçenin serencamı
Dil kavramı üzerine bir düşünce havzalar
Yavuz Sert - Türk dilini dert edi...
Yavuz Sert - Annelerimiz-15 - Hz....
Ali Erdal - Türkçenin serencamı
Ali Erdal - Kedicik
Kadir Bayrak - Hangi Türkçe?
Sinan Ayhan - Dil kavramı üzerine ...
Sinan Ayhan - Ninemden bana kalan ...
Sinan Ayhan - Konuşan düşünce
Fatma Pekşen - Ses bayrağımız dilim...
Dergi Editörü - Aranan kan
Site Editörü - Ana dilimiz Türkçe
Mehmet Hasret - Bir küçük kedi için ...
Kürsü Nizam - Gıda
Acıyorum -
Necip Fazıl - Topyekûn ölçü
Necip Fazıl - İllet
Necip Fazıl - Kanun
Necdet Uçak - Anadilim Türkçe
Necdet Uçak - Rabbim
Necdet Uçak - Kucak açtık mazlumla...
Necdet Uçak - Niğbolu meydan savaş...
Mustafa Büyükgüner - Türk Budun(u)
Mustafa Büyükgüner - Budinden Yemene sazı...
M. Nihat Malkoç - Tabelâlarda Türkçe k...
M. Nihat Malkoç - Büyülü kelimeler
Hızır İrfan Önder - Hangi hücremde saklı...
İsimsiz - Dilinizi eşek arası ...
İsimsiz - Dil üzerine söylenen...
İktibas - Necip Fazıl
Muhammed İsa Öztürk - Silâhlar
Kubilay Ertekin - Müslümanın ilk vasfı
İbrahim Şaşma - Lüzum müzekkeresi
Halis Arlıoğlu - "Hero" ne demektir?
Halis Arlıoğlu - Arafatta niyâz
Halis Arlıoğlu - Ah bu yalnızlık
Bahadır Kaya - 94.sayı medya sepeti
Er Tuğrul - Eşek arısı ve kemâla...
Murat Yaramaz - 94.sayı mizah köşesi
Murat Yaramaz - Küs
Murat Yaramaz - Silgi
Murat Yaramaz - Gibi
Kamran Murquzov - Azerbaycan toprağına...
 
 
23 Mart 2005 tarihinden beri
 Ziyaretçi Sayısı Toplam : 3717617
 Bugün : 4844
 Tekil Ziyaretçi Sayısı Toplam : 419811
 Bugün : 89
 Tekil Ziyaretçi Sayısı (dün) Toplam : 74
 94. Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 3
 Önceki Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 6
Son Güncellenme: 16 Kasım 2017
Künye | Abonelik | İletişim