Tar?yn Bu?usu
Fatma Pekşen

  Sayı: 52 - Nisan / Haziran 2006

Tweetle

Gün ikindiye dönmüştü; ne gelen vardı ne de giden... Acep zilin sesini mi duyamıyordu? İyice ağırlaşan vücuduyla uzanarak sehpanın üzerindeki okkalık eski saati alıp kulağına dayadı. Gayet rahat işitiyordu. Kulaklarında bir arıza yoktu öyleyse. Yoksa elektrikler mi kesilmişti? Güldü kendi kendine. İzlese de izlemese de can yoldaşı televizyon, karşısında çalışıyordu ya!

Daha ezana epey vakit vardı. Nasıl olsa birisi kapısını çalar “Aşure günün mübarek olsun teyze” der, buharı tüte tüte mis gibi, bir kâse, sıcak aşure çorbası uzatırdı. Aranmak, sevilmek güzel şeydi canım. Elbet onlar da bilirdi yaşlıya hürmeti, gelenekleri, görenekleri.

Gerçi, şu abus suratlı , şehre geleli, neredeyse bir seneyi bulacaktı; henüz öyle samimi geleni gideni olmamıştı ama olsun. Komşuların memleketteki gibi, kandillerde helva yapıp dağıtacaklarını ummuş, beklemiş beklemişti. Sonradan aklına gelmişti, hep terütazeydi komşuları! Kendi büyüklerine gitmişler, kendi annelerinin, kendi kayınvalidelerinin pişirdiği helvayı kaşıklamışlardı. Yoksa onlar da bilirlerdi değerlerini.

Kandiller ıssız geçtiği gibi, koca apartmandan sadece iki aile bayram ziyaretine gelmişti. Onlar da bir yerlere tatile kaçamayanlar olsa gerekti. Küçük mendillere kırmızı kurdeleyle bağladığı, içine para da koyduğu çerezlerden sadece ikisini verebilmişti şaşkın bakışlı annelerin çocuklarına.

Yok yok, daha ezana epey vardı. Birazdan buharı tüte tüte porselen kâseler içinde aşureler gelirdi. Çoğu çalışan hanım olduğuna göre, ancak o saatte hazır olurdu.

İlk hatırladığı şeylerden biri olan bu tatlı aşı, az mı dağıtmıştı çocukken? Ninesi kulplarına kadar kararmış koca kazanı avludaki ocağa oturtturur, malzemeleri bir kimyager edasıyla, sırasıyla tek tek boşaltırdı. Neredeyse boyunu bulan kepçeyle, iki büklüm belini eğip, pür dikkat kazana bakar, bir yandan ocağa odun atarken, bir yandan da dibi tutmasın diye karıştırırdı. Kıvamın olduğuna kanaat getirdikten sonra, çocukların eline birer küçük yoğurt barkacı verip, mahalleye baştan aşağı aşure yollardı. Eğlence nevinden yapılan dağıtma işinde, bir keresinde ayağı taşa takılıp düşmüş, küçük bakraçtaki aşure başından aşağı dökülmüştü. Gülümsedi o günlere giderken.

Ninesinden sonra annesi aynen devam etmişti öğrendiklerine. Kandillerde helva, Muharrem ayında aşure, Ramazan ayında, bayramlarda erzak... Bu özelliklere herkes dikkat eder, hemen hemen herkes de aynı şeyleri yapardı. Muharrem ayı bitene kadar, çeşit çeşit evlerden, çeşit çeşit lezzetlerde aşure tadarlardı.

Gelin gittiği evde de aynısını görmüştü. Önce kayınvalidesi oturtmuştu kazanı ocağa, sonra da kendisi. Rahmetlik Çavuş Efendi az mı malzeme taşımıştı çarşıdan? “Efendi, yarın Muharremin onuncu günü; on çeşit nevale aşure kaynatacağım” diye siparişini verir, o da eksiksiz getirirdi. Tıpkı ninesi, anası, kayınvalidesi gibi, diğer analar gibi, senelerce kepçe elinde, karıştırıp durmuştu malzemeleri. Sonra bakraçlara doldurup, komşu komşu, yoksul yoksul dağıtıp, güzel yüzlere gülücükler katmıştı.

Bahçenin köşesindeki yağlı cevizi aşure için saklardı. Onun lezzeti öbür ağaçlara göre daha katmerli olup, taze fındık tadı verirdi. Mahalleden ufak çocuğu olup da diş hediği kaynatacak olana bir tas doldurup yollar, nasıl da ikrama geçerdi. Aşure günü yaklaşınca, günler öncesinden karanfil, zencefil, tarçın, bahar, karabiber çıkısını yapar, kokulu ayvaları bugüne saklardı. Üzerine nar taneleri serpiştirdiği aşureye bir de süt katardı ki “Emine Hatun, senin pişirdiğin nasıl böyle beyaz oluyor?” diye şaşakalırlardı komşuların yaşlı başlı hanımları...

Çocuklar gurbete gidip, Çavuş Efendi rahmetli olalı beri, aşurelerin de mi tadı tuzu kaçmıştı ne? Eski lezzeti bulamıyordu artık. Ne karanfilin kokusu kalmıştı, ne de nohudun, yarmanın lezzeti... Geçen yıl büyük oğlan “Ana gözümüz arkada kalıyor, yakınımızda bir ev tutalım gel otur.” diye zorlamış, sonunda ikna ederek kocaman bahçesinden, çiçeklerinden, ağaçlardan, komşularından kopararak büyük şehre getirmişti. Gelecekler gidecekler, hastalığında, zor durumunda yanında olacaklardı. Haklıydılar da; dünyanın bin türlü hali vardı. Öyle hayallediği gibi gelini torunu gelmiyorsa da oğlu arasıra ziyaretine geliyor, gönlünü alıyordu.

“Apartmanın da bahçesi var, toprakla içiçe olacaksın.” diyen oğlunun sözüne uymuş, tırmığını, çapasını, belini bile getirmişti. Bahçenin cetvelle çizilmiş gibi, üç dört yorgan büyüklüğünde, adını sanını bilmediği çiçeklerin dikildiği, bakımını kapıcının yaptığı bir yer olduğunu görünce de hayal kırıklığına uğramıştı. Oysaki kış bahara dönerken, toprak kabardığında inecek, memleketten getirdiği tohumları serpecek, inliye inliye kaçıncı kattaki evinden su getirip dökecekti. Yeni çiçekler gelişip, renk renk açınca, komşularıyla renklerdeki güzelliğe bakarak yarenlik edecekti. Bahçe, kapıcının bırak büyükleri çocukları, kedileri kuşları bile sokmadığı, avuç içi kadar bir toprak parçasıydı. Olsun bunu bulamayanlar da vardı. Belki kapıcı değişirdi de, kendisi inip toprağı avuçlama bahtiyarlığına ererdi bir gün.
Sahi, bu beton sefertaslarında yaşayan insanlar, kurbanlarını nerede kesiyor, yünlerini yataklarını nerede didikliyorlardı? Bulgur kaynatıp, çeşit çeşit reçeller, marmelâtlar yaptığı, erişteler açıp yufkalar pişirdiği kocaman avlusu melül mahzun baktı hayallerin gerisinden. Ceviz ağacından bir damla yaş süzülürken, aşure kazanı belli belirsiz el salladı.

Yok yok, ezandan sonra, öyle memleketteki gibi kalaylı bakır taslarla değil, pırıl pırıl porselenlerle tarçın buğulu aşureler gelirdi. Komşuları, şenlikli şamatalı sofralarında envai çeşit yemekleri kaşıklarken, bu ihtiyarı unutacak değillerdi ya! Belki sofra zamanı telaştan unutmuşlardı, birazdan çay-meyve zamanı hatırlarlar, kapısını tıklatırlardı. Özür dilemelerine gerek yoktu canım. Her biri ayrı meşakkat çeken yeniyetmelerdi onlar, kusura bakılır mıydı hiç? Bilmiyor muydu uykulu çocukları kreşe götürdüklerini, servise tıktıklarını? Belki yataklarını düzeltme, sofralarını toplama zamanı bile bulamıyorlardı. Bu konuda fazla yorum yapamıyordu, çünkü daha hiçbirinin evine adım atmamıştı ki. Acep evlerinde çocuklarına bakacak, iki kap yemek pişirecek büyüğü olan şanslılar da var mıydı?

Şöyle akşam üstleri gitse, oradan buradan konuşsalar. Memleketlerinden, komşularından geleneklerden bahsetseler… Çocukken nasıl bayram gezdiğini, aşure dağıttığını anlatsa. Çerezleri harçlıkları söylese... Yaşıtı kadın da kendi adetlerinden söz etse...

Geçenlerde yumurtaya yapışmış tavuk tüyünü kendi çilli kızına benzetip nasıl koklamış, bağrına basıp, yüzüne gözüne sürmüştü. Acep özlediği tavuğu muydu, memlekette kalan ilgi, sevgi mi? Bir senedir itiraf edemediği gerçek, ilgisizlik, sevgisizlik ayan beyan ortadaydı.

“Eyvah” dedi yaşlı kadın . “Ben ne yaptım?.. Ne yaptım?” Yutkundu.

Hovardaca göz kırpan yıldızlar, gümüş elbiseli dolunay, gittikçe azalan ışıklar, ertesi gece yeniden buluşmak üzere veda ederken, ötelerden bir grup çığırtkan kuşu, tarçın buğusu renginde güneşin doğuşunu müjdeliyordu... (2001)