Kardelen'i DergiKapinda.com sitesinden satın alabilirsiniz.        Kardelen Twitter'da...        Kardelen 31 Yaşında!..       
    Yorum Ekle     354 kez okundu.     Henüz yorum bırakılmadı.     Yazara Mesaj

Anadolu irfanının temellerini inşa etmek: Yûnus Emre Hazretleri
Hasan Basri Demir

  Sayı: 110 -

Bir toprak parçasından öte yaşam ve insanlık tarihi adına başlı başına bir medeniyet beşiği olan Anadolu, sınırları dünyanın dört bir yanına uzanan İslâm coğrafyasını besleyen en önemli pınarlardan biridir. Anadolu tarihin satır aralarında pek çok medeniyete ev sahipliği etmiş, kültürüyle, sanatıyla, savaşıyla barışıyla, acısı ve tatlısıyla iyice pişmiş ve nihayetinde İslâm gibi büyük bir devletin baş tacı edildiği, ehlince İslâm sancağının dünyanın dört yanına dalgalandırıldığı bir yurt olmuştur. Her işinde başka hikmet ve güzellik olan Hakk Teâla, Türkü İslâm’la, Müslüman Türkü de Anadolu ile tanıştırmıştır.

Anadolu yaklaşık bin senedir bu ümmetin göz bebeği coğrafyalardan birisidir. Orta Asya Türkleri bin bir meşakkat ve cendereden geçerek bu topraklara İslâm’ın huzur ve esenliğini taşıdılar. Ancak bu toprakların fethinden evvel kalpleri fetheden bir İslâm ve o Müslüman ruhun mayasını karan, temelini bina eden irfan ve marifete de dikkat kesilmeliyiz. Ve keza Anadolu’muzun fethinin müjdecileri pîrân ve erenleri de unutmamak gerekir. Beldelerin fethi o ulu komutanlar ve ordular eliyle gerçekleşirken, kalplerin fethi İslâm ve İslâm’ın sadık hâdimleri meşâyıh ve dervişân eliyle gerçekleşmiştir. İşte bu gönül erlerinden Emrem Yûnus da bu topraklar insanının mânevî mayalarını karan erlerinin başında gelen bir ulu velîdir. 

Sakarya nehrinin civarı bir bölgede, kuvvetle muhtemel Nallıhan’da hayatını idame ettirmiş Yûnus Emre. Meşhur menkıbeye göre dünya derdi, maişet sıkıntısı ile evvelâ Hünkâr Hacı Bektaş’a düşmüş yolu. Menkıbedir, yol ustasına varacak ya, bir imtihan belki de Yûnus’a nefes etmez Hazret-i Hünkâr, ama nazar etmiştir kanaatimce. İşaret buyrulur, yol Tapduk’a yollanır, Yûnus’un özü dağlanır. Tapduk Emre Sultanın dergâhında türlü riyazetten geçer, hallerden hallere varır bizim Yûnus. O ulu başı Tapduk Sultanın eşiğinde, kalbine aslî vatanın aşısı vurulmuş beklerken, bir zikir gecesi Hakk’tan işaret gelir, dergâhın âşıklarının dili lâl olur. Yûnus’un gönlü bentlerini yıkan bir nehir gibi çağlamak için ruhsat beklemektedir. İşte o mecliste Tapduk Sultanın himmeti ile bizim Yûnus dilinden inci ve mercanları saçmaya başlamıştır. Hazret öyle bir aşk etmiş ki, hikmetlerle bezeli şiirleri, Yûnus’un eşsiz sadâsı asırlar da geçse bu toprağın insanının gönlünde çınlamaya devam etmiştir.

Yûnus Emre hakikat menzillerinden derdiği marifet incilerini zaman zaman sade bir dille ve kimi zaman da mecazlara bürüyüp aşk ve irfâna susuz gönüllere sâkî olmuştur. Hazretin eserleri kimi zaman Müslüman halk için dinin inceliklerini ve âdâbını gayet anlaşılır şekilde ortaya koyar kimi zaman ise Hak yolunda seyrü sülûka talip olan, vuslat yolcuları dervişân için mühim tavsiyeler verir. Hattâ bazen tecrübelerden de dem vurur ve bazı zaman ise oldukça mecazlı bir dil ile pek çok âlî esrârı ehline açar. Onun bu sanattaki mahareti, divan şiirinde gördüğümüz katmanlı anlam yapısını gayet sade bir Halk dili ile ancak ustaca işlenmiş mecazlarla sunmasında öne çıkmaktadır. Onun “Çıktım erik dalına…” dizesiyle meşhur şiirine birden çok şerh kaleme alınmış olması Yûnus’un bu meslekteki ustalığına ve dahi gönül ve zihin dünyasının zenginliğine işaret eden bir örnektir.

Yûnus Emre kâmil bir er olmakla birlikte onun âşık kimliği daha ziyade ön plânda olarak günümüze gelmiştir. Şiir söylemedeki hüneri ile Hak yoluna davet ve irşâdı zamanı aşıp, asırlarca öteden günümüze ulaşmıştır. Halen daha meclis, meşrep ya da mekân ayırt etmeksizin Yûnus’un sadâsı inanan kalplerde çınlamaktadır. Bu durumu en bariz şekliyle şöyle örneklendirebiliriz: Hazret’in şiirleri evvel emirde bir okuma faaliyeti içerisinde istifade edilen eserler olmakla birlikte, dinî musikimizin başat iki formu olan cami ve tekke musikisinde de önemli bir yer edinerek iki musiki formunda da kendine has hususiyetlere bürünmüştür. Camide, dinî gün ve gecelerde, mevlid vb. ihtifallerde okunan ilâhiler içerisinde Hazret-i Yûnus’un şiirleri önemli bir yer tutar. Yine farklı tarikat ve meşreplere mensup birçok tekkede zikir ve sair ihtifal ve ayinlerde Yûnus Emre’nin nutk-i şerîfleri, birbirinden çeşitli ve özel bestelerle okunagelmektedir. Bu besteler camide başka, medresede başka, cenaze evinde başka, payitaht tekkelerinde bir türlü, Anadolu’nun muhtelif tekkelerinde başka başka türlü olarak icra olunur. Âşık Yunus bestelere, sözlere, cezbe ve vecdlere bürünür ama yine Yûnus diye görünür.

Tasavvuf ve edebiyat tarihçilerimizin görüşleri dikkate alındığında öne çıkan ana fikir şudur ki, Yûnus Emre’nin, yaşadığı dönemdeki siyasî ve sosyal durumlar, eğitim durumu vs. gibi hususlar göz önünde bulundurulduğunda, irşad ve irfanını dile getirdiği dil tercihi ve üslubu, onun çağ aşan bir tesire sahip olmasını temin etmiştir. Doğrusu hemen hemen aynı dönemlerde Anadolu’da yaşamış Horasan erenleri namlı zevatın bakiyesi âşıklar, Hacı Bektaş-ı Velî, Hacı Bayrâm-ı Velî, Yazıcıoğlu kardeşler, Süleyman Çelebi ve daha nice ulu kimseler halk dili olan Türkçe ile eserler kaleme almışlar, söylemişler ve bu eserler neredeyse her eve, camiye, tekkeye yahut medreseye bir şekilde girmiştir.

Anadolu gerçekten pek çok ulu zata ev sahipliği etmiş yahut uluların gönlünü cezbedip onlara misafirperverlik etmiş bir yurttur. Burası İslâmî ilimlerin fıkhından tefsirine, hadisinden tasavvufuna pek çok ilim sahasında önemli isimler yetiştirmiş, muteber eserlerin telif edildiği bir ilim ve irfan beşiği haline gelmiştir. Bir yandan Türk ili bir yandan Horasan ve bir yandan Şam’ı, Mısır’ı, Bağdat’ı ile İslâm coğrafyasının güzide insanları ile beslenmiş bir İslâm yurdu haline gelmiştir. Şeyh-i Ekber Muhyiddîn İbnü’l-Arabî, Necmeddîn-i Dâye, Evhadüddin Kirmânî, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ve daha nicesinin bu topraklara aşıladığı yüksek irfan Yûnus Emre, Hacı Bayrâm-ı Velî ve Yazıcıoğlu kardeşler gibi Hak âşıkları eli ve diliyle halkın sadrına şifa olmuştur. Burada bu zevatın halka hitabından Türkçeyi kullanmalarında salt bir milliyetçilikten öte dikkat edilmesi gereken bir husus ortaya çıkacaktır. Din ve hikmetin benimsenmesi, içselleştirilmesi ve bu hal üzere tesirli bir şekilde ifade edilmesidir. Bu durumun sağlanması, tesirin açığa çıkması, gerek bu zevatın ifade ettikleri hakikatleri bizzat ve kuvvetli bir yakîn ile benimsemiş ve yaşıyor olmaları ve gerek halk dilinin bir noktada bu hakikati ifadeye müsait olması ile gerçekleşmiş olmalıdır.

Sonuç olarak İslâm Anadolu’da evvelâ Türkler içinde ve sonrasında zengin bir dinî kültürü pekiştiren coğrafî ve kültürel paylaşımları sağlayan komşuluklarla, Anadolu’ya münhasır bir ifadeye kavuşmuştur. Bu ifade pek tabii İslâmî şiar ve hakikatlerin yakîn seviyesinde içselleştirilmesi ile olmuştur. Bu halin bir neticesi olarak da HALKA HİTAP EDEBİLEN, ASLINDA YÜKSEK VE İNCE ZEVK VE MEŞREPLERİ HALKIN HAVSALASINA SUNABİLEN BİR DİL ORTAYA ÇIKMIŞTIR. Bu noktada halk ozanları diye bahsettiğimiz ancak hemen her biri bir derviş yahut veli olan Hak âşıklarının Anadolu irfanının şekillenmesindeki yeri ve önemi ortaya çıkmaktadır. Bu durum göz önünde bulundurulduğunda halkın gönlü ve hatırında eşsiz bir yer edinmiş olan Hazret-i Yûnus’un kadrini bir kez daha ifade etmek gerekir. Şüphe yok ki, O ve onun gibi Hak âşıkları bugüne dek ulaşan, belki bir nüve olarak dahi olsa kalbimizde yahut hatırımızda kalan o derin mefkûre, inanç ve sevgiye temel olmuşlardır. Hak Teâlâ Hazretleri cümle pîrlerden, erenlerden, bu dine hizmet etmiş ululardan razı olsun ve bizleri o uluların izlerinden giden ve menzil-i Hakk’a ulaşanlar zümresinden eylesin.


Bu yazıya yorum ekleyin

Adınız
E-posta Adresiniz
Yorumunuz
 

CAPTCHA


Resimdeki rakamları bu alana yazınız


Eklenen Yorumlar


Henız yorum bırakılmadı...
 
Anadolu irfanının temelle... - Sayı 110
Tüm Yazıları

ASKIDA ABONELİK: Siz de "askıda abonelik kampanyası"na destek olmak ister misiniz?

Gelecek sayı konusu (113):
Türk mizahı...
Nasrettin Hocaya sormuşlar:
-Adam olmayı ne sağlar?
-Kulağını kemale erdirmek!
-Ne alâka Hocam?
-Konuşanı can kulağı ile dinleyen kişi ve kendi ağzından çıkanı duyan kişi adamdır!
Nasrettin Hoca (yaşasaydı derdi ki): KARDELEN 32 YILDIR, "FİKRİN DEĞERİNİ BİLENLERE" SESLENİYOR, DUYANLAR ELİNİ KALDIRSIN!


Son Eklenen Yorumlardan
 Teşekkür ederiz ...

 Şiirsel... Sanat....

 A m i n ....

 Şiir çok güzel.Yazana da yayınlayan dergiye teşekkür ederim.... Nübar Eldarqızı

 Çox sağ olun , hörmetli dergi jürileri var olun... Elnur


“Yeni Dünya Düzeni” diye bir şey attılar ortaya… Ondan sonra ne ses çıktı, ne soluk… “Yeni Dünya Düzeni” dedikleri, boşluğun sessizliğini dinlemek gibi bir şey mi acaba?..
Kardelen: Sayı 1, Temmuz 1993
Tamamlığın Şartları
Azizim
Liyakatin Kökleri ve Kökeni
Hesaba Çekilmeden
Bizim Milletçe İhtiyacımız Bir Tane
Dilenci Çocuk
Liyakatin Kökleri ve Kökeni
Bir Gün
İnce İnsan
Yazmakla Görülen…


Yavuz Sert - Adalet Mülkün Temeli...
Ali Erdal - Hesaba Çekilmeden
Kadir Bayrak - Adaleti Sağlayacak R...
Sinan Ayhan - Liyakatin Kökleri ve...
Necip Fazıl Kısakürek - Tamamlığın Şartları
Fatma Pekşen - Cılga
Ahmet Mahir Pekşen - Allah
Dergi Editörü - Bizim Milletçe İhtiy...
Site Editörü - Metaverse Dünyasında...
Mehmet Hasret - Hayatı Dram Yapan Ce...
Necdet Uçak - Bak Şu Çocuğa
Necdet Uçak - Zor Ha Zor
Altan Atan - Mezarımı Taştan Oyun
Kardelen Dergisi - Gelecek Sayı Konusu
Kardelen Dergisi - Kardelenden Haberler
Kardelen Dergisi - Acıyorum
M. Nihat Malkoç - Cüzdanların Değil, V...
Hızır İrfan Önder - Selâm Sana
Ayhan Aslan - Helezon
Ayhan Aslan - İnceleme
Ayhan Aslan - Makyaj
Mehmet Balcı - Kardeşlerim
Mehmet Balcı - Gideceğiz
Ahmet Çelebi - Aynada Gördüm
Muhsin Hamdi Alkış - Güzel Ahlâk ve Liyak...
Kubilay Ertekin - İçteki Biden, Macron...
İbrahim Şaşma - Göğe Bakmaya Çağır
Ahmet Değirmenci - Arayış
Büşra Doğramacı - Liyakat Makamı
Kürsü Kainatın Efendisi - Hususilik
Murat Yaramaz - Liyakat
Mahmut Topbaşlı - Bayrak Oldu Çanakkal...
Erdal Kozankaya - İmamesi Kopmuş Tespi...
Erkan Karakaya - Yıldızlarca Sen
Mertali Mermer - Ondokuzuncu Kış
Cemal Karsavan - Hepsi Candan Fazlası
İlkay Coşkun - Liyakatin Gücü
İlkay Coşkun - Su Uykusu Üzerine De...
Turgut Yıldızan - Usta Olmak Zor Be Do...
Özkan Aydoğan - Azizim
Harun Mermer - Hayat
Zülal Ceylan - Çocuksam
İlknur Eskioğlu - Sev
İlknur Eskioğlu - Ben Hurca Kasabası
Umut Rehberi - Tebessüm
Heybet Akdoğan - İki Kapılı Hana Sığı...
Vahid Aslan - Turan Ordusu
Selahaddin Yıldız - Nasihat
Mehmet Erdal - Kardeşlerin Esir Kam...
Fatma Özger Bilgiç - Ayrılık Zormuş
Mustafa Birgül - Şâh Damar
 
 
23 Mart 2005 tarihinden beri
 Ziyaretçi Sayısı Toplam : 10375894
 Bugün : 703
 Tekil Ziyaretçi Sayısı Toplam : 556785
 Bugün : 12
 Tekil Ziyaretçi Sayısı (dün) Toplam : 54
 112. Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 13
 Önceki Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 3
Son Güncellenme: 8 Şubat 2022
Künye | Abonelik | İletişim