Subjektiflik mi orijinalite mi?
Ekrem Yılmaz

  Sayı: 67 - Temmuz / Eylül 2009

Tweetle

Objektif oluş mümkün müdür? Kim objektif olabilir? Biz insan isek ve yaratılmış her şey bir yörüngede yüzüyorsa; herkes, her şey taraf demektir. Her nesnenin aktığı, meylettiği bir taraf vardır. Duygularımız bizi hep bir yöne asılır, çeker. Ve o meylimizin olduğu şey tarafımızı belirler. Bu bir tavırdır ve bu duruş tarafgirlikten de öte, bir orijinalliği resmeder, anlatır.

Yani düşünen her insanın durduğu bir yer vardır. Dünyaya; eşya ve olaylara o durduğu yerden bakar. Aynı objeye baksa bile her ferdin durduğu yerden başka bir resim karesi alınır ki, bu orijinalliktir. Durduğun yerden görünen dünya sana öyledir. Diğerine farklı... Sana göre olanın farkı nedir? Senin durduğun yerde senden başkası yoktur da ondan... Sen de diğerlerinin durduğu yerde değilsin. Demek ki, kimse senin gibi görmüyor, sen de diğerleri gibi görmüyorsun. Ne kadar insan varsa o kadar görüş veya ne kadar insan varsa o kadar âlem var demektir. Hatta her hal, her duruş ayrı bir âlemdir de denebilir.

Duruş... Tavır... Gözlük...

Kimse senin duruşunu kopyalayamıyor, kimse bir diğerinin tavrını sergileyemiyor, kimse plastik dünyayı ve ötesini diğerinin gözlüğünden göremiyor.

Bu farkı doğuran nedir?

İnsan sırf akıldan ibaret olsaydı ve duyguların esiri olmasaydı bu farklılıklar belki olmayabilirdi diyebiliriz. Bu halde görülmesi gerekeni herkes görür ve doğru duruşu herkes sergilerdi. Herkes her şeyi aynı algılayabilirdi. Eşya ve hadiseler gerçek yüzünü herkese gösterirdi.

Ya sır?.. O ne olurdu? Herhalde olmazdı. Herkesin her şeyi bildiği yerde sırdan söz edilebilir miydi? Öyle olsaydı mücerretlik silinir, müşahhasta boğulurduk! İşte burada gözleri kör eden bazı şeylerin olması gerekir ki, bazı şeyler bazılarından gizlensin ve sır kalsın. Birinin gördüğünü diğeri göremesin ve ferdin sırrından kimse haberdar olamasın...

Duygular, tutkular ve aşk... Gözleri kör ettiği söylenenler... Hırs, öfke, elem, çile, heyecan, hastalık, mutluluk insan benliğini ören, onu kendisi kılan yapı taşları olmadan insan olunuyor mu? Onlarsız olabiliyor muyuz? Ve kim bir diğeri ile nerede kesişiyor veya üst üste çakışıyor. Birinin diğeri ile kesiştiği noktalar olabilir de, üst üste yüzde yüz çakışması herhalde muhaldir, Allahu âlem...

İşte tam burada orijinallik doğuyor. Parmak izinde-ki farklılık gibi kimse kimsenin aynısı değil. Herkes duygularında, tutkularında, öfkesinde, sevgisinde farklı... İnsan bir duygu içinde iken, kendisine; hattâ hiçbir şeye dışından bakamıyor. Olayı kuşbakışı; artıları, eksileriyle göremiyor. Her dem de insan mu-hakkak bir duygu içinde değil midir? Tutkuların, sevginin gözleri kör ettiği dillere destan olmamış mıdır? Ya hırs, öfke?.. Aklı örten, perdeleyen kuvvetli duygular değil midir? Aklı kullanırken bile akıldan ibaret değiliz ve o anki hal içinde bir duyguyla karışık olarak onu kullanırız. Bizi uçuran, oradan oraya sürük-leyen, halden hale sokan duygularımızdır. Ya duygula-rımız nedir, nereden sevk ve idare edilir? Onu bilemi-yoruz. Tabiî biz bilemiyoruz! Şu anda niçin aklımıza şu düşüyor da, diğer şeyler düşmüyor! Düşüncele-rimizi acaba biz mi seçiyoruz, yoksa bir güç tarafından yönlendiriliyor muyuz? Cevabı basit olmasa gerek. Mevlâna Hz.i (Allah sırrını artırsın) akıl için "bağ" tanımlamasını yapmış. Yani ayak bağı... İnsan bir yerlere uçacak, yükselecek ki, bir bağdan söz ediliyor.

Bütün duygularımıza kaynaklık eden, mahreç olan iki şubemiz var: Nefs ve ruh... İşte duyguların farklılığına, düşüncelerin yönüne bu iki kuvvet tesir ediyor ve "ben" oluşuyor. Bu "ben" onun için herkeste farklı ve onun için kimse kimsenin durduğu yerde durmuyor; kimse kimsenin gördüğünü görmüyor. Belki bakıyor, fakat görmüyor.

Akıl objektiflik ister. İlim saf fikir ve doğru veriler-le işler. Bizse ne sırf akıldan ve ne de saf fikirden mürekkep ve müteşekkil değiliz. Bir fikri işleyen çile-keşin ve doğru verileri toplamaya çalışan ilim adamı-nın o andaki çekmiş olduğu baş ağrısı veya aldığı bir ölüm haberi acaba çalışmalarını nasıl etkiler; neleri kaybettirir veya nelerin gözden kaçmasına sebep olur.

Bazı şeylerin kaderi yarıda kalmak olabilir. Veya arzulanan sona değil de hiç akla gelmeyen neticeye varabilir.

İnsanız... "Su akar yolunu bulur." Olması gereken oluyor, ne kadar istememiş olsak da... Niye didiniyorsun ey nefsim; sen sadece üstüne vazife olanları yapmaya bak ve başına ne gelirse ona razı ol! Zira ne gelirse O'ndan geliyor. O'ndan gelense baş tacı... Başka seçenekse zaten yok!

Sen mutlaka bir şeyin tarafısın ve bil ki, orijinalsin.

Bizden istenen Hakk'ın tarafında olmak! Yeter ki orada duralım ve olalım.