Ahl
Kürsü Nizam

  Sayı: 53 - Ekim / Aralık 2006

Tweetle

Ahlâk mı fikirden, fikir mi ahlâktan? Yumurta-tavuk hikâyesi…

Ahlâk görüşünü getirmemiş herhangi bir fikir sisteminin eksik kalmaya mahkûm bulunduğu bir mütearife…

Fikir “niçin”i, ahlâk da “nasıl”ı temsil eder.

İnsan nedir, nasıl olmalıdır?..

Kâinatı idrak cehdimiz fikir, ona karşı tavır alma ihtiyacımız, ahlâk…

Bilmekte fikir, yapmakta ahlâk vardır; ve ikisi de suyu bütünleştiren çifte madde halinde kaynaşmıştır.

Her fikir ahlâkı hâmil, her ahlâk da fikre şâmil… Böyleyken bazen birinin öne geçtiği ve öbürünü geride bıraktığı haller olabilir. O zaman iki taraf da eksik kalır.

“Allah’ın ahlâkıyla ahlâklanınız!” ölçüsünde mutlak hikmetin kendisiyle kaim olduğu Mutlak Zatın ahlâka da mesnet teşkil edici sıfatı bildirilmiştir. Kul bu sıfattan pay istemek makamındadır.

“Ben ahlâkî keremleri tamamlamak için gönderildim” buyuran Varlık Tacı, payı getirendir.

Fikir hacimse ahlâk da renktir ve öylesine kaynaşmışlardır ki, birinden biri olmazsa öbürü tecellisini bulamaz.

Ahlâk ruhumuzda öyle bir melekedir ki, sırf iyi ahlâkla Hakk’a erilebilir ve bâtıl itikat sahibi bir insan bu yüzden hakkı bulabilir. Ebedi kurtuluşu sağlar. Hayatı içinde ve belki son nefesinde, iman nasibine erer. Buna karşılık ahlâktan yana zaif müslüman her an tehlikede ve sermayesini batırmak muhatarası altındadır.

MÜŞAHHAS AHLÂK

İslâm’ın derinlik buudu dalgıçları, müşahhas plânda iyi ahlâkı başlıca 32 madde halinde levhalaştırmışlardır.

1-Suduk-ül-lisan... (Kalbiyle beraber sözü doğru olmak…)

2-Kesîr-ül-hayâ... (Hayâ, utanma duygusu zengin olmak…)

3-Kesîr-ül-amel... (İyi işleri ifrata kaçmadan bol olmak…)

4-Kesîr-üs-salâh... (Yarar işleri çok olmak…)

5-Kalil-ül-eza... (Âleme eziyeti az olmak…)

6-Kalil-ül-kelâm… (Faydasız sözleri ve gevezeliği az olmak…)

7-Kalil-ül-fuzul... (İşlerinde lüzumundan ötesi az olmak…)

8-Kalil-üz-zelel... (Yanlışları az olmak…)

9-Birrü... (Çok iyilik yapmak…)

10-Vusul... (Akrabaya mübalâğayla alâka…)

11-Sabûr... (Sabırlı… Acı şey yutmak mânasına sabır üç kısımdır: Birincisi kötülüklere karşı sabır… Günah yapmamaktan yüreğe düşen acılık ki, en âlâsı budur… İkincisi tâat ve ibadetten gelen zahmet acılığı… Üçüncüsü ise dert ve belâlara sabır…)

12-Vakur... (Vakarlı… Haysiyet korumaya mahsus tavır… Kibre benzese de onun tam zıddı…)

13-Şekûr... (Nimeti yerinde sabreden olmak…)

14-Raziy... (Öz nefsi için şeraite aykırı olmayan her şeye razı…)

15-Halîm... (Hilm sahibi… Yumuşak edalı… Her türlü karşılığa kuvveti varken af ve müsamaha…)

16-Refik... (Rıfk sahibi… Tam mânâsiyle merhamet…)

17-Afif... (İffet sahibi… Günahlar ve kötülüklerden temiz…)

18-Şefik... (Şefkat sahibi… Yine merhamet… Şefkat daha ziyade zâhirî, rıfk ise Bâtınî merhameti gösterir.)

19-Lâ-lemmaz... (Kimseyle alay etmeyen ve kimsenin ayıbını ortaya dökmeyen…)

20-Lâ-sebbâb... (Kimseye ve hiçbir şeye sövmeyen…)

21-Lâ-nemmâm... (Fesadı mucip sözleri götürüp getirmeyen…)

22-Lâ-acûl... (Aceleci ve telâşlı olmayan…)

23-Lâ-hakud... (Bâtıl üzerinde öfkelenip direnci olmamak…)

24-Lâ-magtab... (Mübalâğayla gıybet edici olmamak…)

25-Lâ-hasud... (Allah’ın kullarına ihsanlarını kıskanmayan…)

26-Lâ-bahîl... (Malda Allah ve kul hakkını esirgemeyen…)

27-Heşşâş... (Güler yüzlü…)

28-Beşşâş... (Neşeli ve tebessümlü…)

29-Yahibb-i fillâh... (Allah için seven…)

30-Yagbiz-i fillâh... (Allah için buğz eden)

31-Yerziiy-i fillâh... (Allah için razı…)

32-Yagzib-i fillâh... (Allah için öfkelenici…)

KÖTÜ AHLÂK

21 MADDE:

1-Hırs… (Hususiyle haram malı ihtiyaç ve lüzumundan fazla bir düşkünlükle istemeye zorlayan kötü bâtinî duygu…)

2-Hâsed… (Kıskançlık… Allah’ın kullarına verdiği nimeti, nimet sahibine değil, kendisine yakışır bilip başkasının sahipliğine tahammül edememek… Hased umumiyetle iki şeyde görülür: Malda veya manevî kemalde… Böyle bir hased, sirkenin balı ifsad etmesi gibi, imanı bulandırır, bozar. Hased, iyilikleri ateşin odunu yemesi gibi kemirir. Usturanın tüyleri kazıması gibi bütün fazilet bitkilerini dibinden traş eder. Peygamber’in buyruğu: "Hased ve nemmamlık eden bizden değildir!"… Her günahkârda bir hayr zerresi bulunabilir, fakat hased edende hayr yoktur. Hased, Allah indinde şirke denktir.)

3-Kibir… (Kendisini büyük bilmek ve dolayısiyle etrafını hor ve hakîr görmek…) Şu var ki, kendisini büyük bilmek kibir ise de büyük tutmak kibir değil, vakardır ve lâzım bir şeydir.

4-Gazap… (Hususiyle bâtıl üzerinde nefsini müdafaa öfkesi…)

5-Ucüp… (Gurur… Kendi vasıflarını, kemalini, ahlâkını, nesebini, makamını üstün bilip daima üstün kalmayı arzulamak…)

6-Hikd… (Hased duygusuna eş… Allah’ın nimet verdiklerine düşmanlık…)

7-Kin… (Öc alma duygusu…)

8-Buğz… (Muhabbetin aksi…) İlâcı, insanın, buğz beslediğine her rast gelişinde ona selâm verip beşaşet göstermektir.

9-Adavet… (İlletsiz, mesnetsiz, sebepsiz düşmanlık…)

10-Hakkı tutmakta lüzumundan fazla ısrar ve inat… (Muhatabını hakka karşı gelmekte tahrik etmemek için gayet ince, İslâmî ahlâk düsturu…)

11-Cidal… (Haktan başka ve bilhassa nefsanî meselelerde kavga huyu…)

12-Tevriye… (Hakkı saklamak, gizlemek, belirtmemek… Bazı yerlerde caiz olsa da hâkim huzurunda asla caiz değil…)

13-Gevezelik…

14-Sebbâb… (Sövmeyi âdet edinmek…)

15-Le’ân… (Lânet edicilik…)

16-Esrarı fâşetmek…

17-Hulf-i vaad… (Vaadinde durmamak…)

18-Emanete hiyanet…

19-Zem… (Çekiştiricilik…)

20-Gıybet… (Birini, sırf sevmediğinden gıyabında küçültmek… Eğer bu fiil nefsanî olmaz ve karşı taraf için intibah teşkil ederse makbul…)

21-Yüze karşı mübalâgalı medh-ü senâ… (Dalkavukluk…)