Bir bürokrat şârih: Abidin Paşa
Yavuz Sert

  Sayı: 106 -

Tweetle

Hz. Pîr Mevlâna Muhammed Celâleddin-i Rumî sultanımızın Mesnevîsi yeryüzünde kaleme alınan diğer kitaplardan oldukça farklı özelliklere sahiptir. Kur’ân-ı Kerîm’den sonra en çok okunan kitap… Hakkında onlarca şerh yazılmış. Sadece Türkçe’de kırkın üzerinde şerh yazılmış, bu sayıya tercümeler dahil değil. Mesnevî’nin okunması ve üzerinden ders verilmesi Mesnevîhânlık diye bir kuruma dönüşmüş, icazetsiz Mesnevîhân olunamıyor.

Molla Camî’nin Hz. Mevlâna için söylediği şu söz Mesnevî’nin ne kadar özel bir eser olduğunu ortaya koyuyor: “Peygamber değil ama kitabı var.”

Mesnevî’nin kaleme alınmasından günümüze kadar her dönemde şerhler yazılmış. Yakın tarihte yazılmış şerhler içinde Tahirü’l Mevlevî’nin, Kenan Rıfaî’nin şerhlerini sayabiliriz. Tahirü’l Mevlevî tüm ciltleri şerh etmiş -ömrü tamamlamaya vefa etmemiş, merhum Şefik Can şerhi tamamlamıştır-, Kenan Rifai ise birinci cilt için şerh yazmıştır. Yazımızın konusu olan şerh ise Abidin Paşa’nın Mesnevi-i Şerif’in ilk cildi için yazdığı şerhtir.

Abidin Paşa bir Osmanlı bürokratı. Arapça, Farsça, Arnavutça, Fransızca ve Yunanca biliyor. Hattâ Yunanca’yı o dilde şiir yazacak kadar biliyor. II. Abdülhamid Han’ın padişahlığı döneminde birçok ilde valilik yapmış, Mesnevî şerhine de Adana valiliği sırasında başlamış. Bir Mevlid gecesi başladığı şerhin ilk cildini ertesi yıl yine mevlid kandili gecesi Sivas valiliği sırasında tamamlamış. Selânik, Ankara, Akdeniz adaları valilik yaptığı diğer şehirler. Abidin Paşa’nın tek eseri bu şerh değil. Kaleme aldığı diğer eserler de onun maddî manevî kültür birikimini ortaya koyuyor: Saadet-i Dünya, Kaside-i Bürde Şerhi, Âlem-i İslâmiyet-i Müdafaa, Meâli-i İslâmiyye.

Abidin Paşa Preveze doğumlu, babası Prevezeli Ahmed Dino. Dino soyadı okurlara tanıdık gelecektir. Necip Fazıl’ın kendisinden ayrı geçirdiği zaman için

“Otuz yıl saatim işlemiş ben durmuşum

Gökyüzünden habersiz uçurtma uçurmuşum.”

Dediği Abdülhakim Arvasî Hazretlerini ilk kez görecekleri Ağa camiine gittiklerinde yanında olan arkadaşı ressam Abidin Dino, Abidin Paşa’nın torunu.

Abidin Paşa aynı zamanda bir derviş. Halvetiye yolu müntesibi. Şeyhi Merkez Efendi dergâhı postnişinlerinden Nureddin Efendi. Vali Bey’in Hz. Pîr’e ve Mesnevî’ye olan muhabbetini kendi cümleleri ile aktaralım: “Âcizane hissiyatıma göre ruhaniyet ve akıl sahasında insanoğlunun kaleminden çıkan eserlerin hiçbirinin Mesnevi-i Şerif’e benzemesi mümkün değildir. Mesnevî büyük bir hikmet nehridir. Ben âcizin dünyada manen en birinci lezzet aldığı şey Kur’ân-ı Azimüşşan’dan sonra Mesnevi-i Şerif okumaktır. Ahiret için en büyük isteğim ve dualarımın biri Allah’ın lütfu ile Fahr-i Âlem Muhammed Mustafa Aleyhi Efdalü’t Tahiyyat Efendimiz Hazretlerinin şefaatine nail olabilmektir. Diğeri de Mevlâna Celaleddin-i Rumî Hazretlerinin yüce ruhlarıyla mülâki olabilmemdir.”

Merhum Abidin Paşamızın derecâtı âli olsun. Bir asır önce bir bürokrat, beş dil biliyor, aynı zamanda mutasavvıf, valilik yapıyor, bir de Mesnevî şerhi yazıyor. Onu yetiştiren kültürü, böyle ehil kimselerin bürokrat olduğu sistemi takdir etmemek mümkün mü?