Kardelen'i DergiKapinda.com sitesinden satın alabilirsiniz.        Ali Erdal'ın yeni kitabı TÜRK KİMLİĞİ çıktı        Kardelen Twitter'da...        Kardelen 32 Yaşında!..       
    Yorum Ekle     638 kez okundu.     Henüz yorum bırakılmadı.     Yazara Mesaj

Bursa Bağlamında Şehir Olgusu
İlkay Coşkun

  Sayı: 115 -

Medeniyetlerin üst seviyelerini işaret eden şehir olgusu; yazarların, sanatçıların muhayyilesinde hep yerini almaktadır. "İnsanın en büyük erdemi şehir kurmaktır" diyen Platon'a kadar bu anlayışı götürebiliriz. Metin Önal Mengüşoglu da "Bursa Çarşısında Kervan Eğledim" kitabında, şehir olgusuna etraflıca değinmektedir. Kitapta yer alan Bursa şehrimiz üzerine yazılmış yirmi beş yazıda da şehir olgusu, şehirlilik, duyumsanan, yaşanılan şehri içselleştirme, şehirleri anlama gibi birçok kavrama cevaplar aranmaya çalışılmaktadır. Bu çerçevede yazar ile şehir arasında ruhsal bir akrabalık kurulmaktadır. Özellikle Bursa gibi çok kültürlü bir şehri yerli, yerleşik, muhacir gibi olgular üzerinden ele almıştır. Şehirlerin inşası, tarihi, bayındırlık ve sosyal hayatı gibi diğer konular da irdelenmektedir.

Şehirlerin maddî inşasının yanında ruhun inşası da paralel görülmektedir. “Bu bakımdan insanın şehirlinin hayat anlayışını, dünya görüşünü, öte dünya inanışıyla birlikte şehrin inşa ve imarını bu ince hesapla tevhid etmekle ancak saadetin yakalanabileceği” (s 165) olarak görülür. Şehirler tek başına sahip oldukları kimliklerinin yanında şehirler arasında ülkü, kültür birlikteliğinde etkileşim ve benzeşimler olmaktadır. Şehirler arasındaki karşılaştırmalar, şehir olgusunu tamamlar ve bütünler bir taraftan. Yazarın doğduğu yer olan Harput ile Bursa kıyaslamasını buna örnek olarak verebiliriz. Yaşamını sürdürdüğü Bursa ile doğduğu Harput arasında böylelikle bir köprü kurulmaktadır. Bu karşılaştırma daha çok Selçuklu, Artuklu şehir karakteri ile Osmanlı şehir karakteri özelinden konu ele alınmaktadır.

Bütün şehirlerin bir kimliğinin, bir kişiliğinin ve bir karakterinin olması gerektiğine işaret edilir eserde. Şehirleri imar eden mimarlarla beraber, şehir siluetlerinin baş mimarı yine de doğa görülür. "Şehri kucaklamak, şehir tarafından kucaklanmak isteniyorsa bugün de yapılacak iş, şehrin ana mekânı olan tabiatına merhametle yaklaşmaktır. Sularını sürekli akar tutmaktır. Vadilerini değiştirmemektir. Tepelerini toparlamamaktır. Yemişlerinin, ürünlerinin kimyasını bozmamaktır" (s 118) şeklinde fikir beyanları ve olması gerekenler bir bir sıralanmaktadır.

Yaşanılan şehri tarihiyle, kültürüyle içselleştirip şehirli kimliğine sahip olmak gerekmektedir. Bu bağlamda yaşanılan şehre aidiyet ve mensubiyet önem arz etmektedir. Birbirine her bakımdan muhtaç olan insanın bu mensubiyet his sini taşıması elzem olacaktır. Hattâ bir şehri iyi tanımak için onun sokaklarında kaybolmayı dahi göze almak gerekecektir. Başka bir cihetten yazar, şehir-şehirli olgusunu şu şekilde ele alır: "Bir şehir; semtleri, sokakları, yapıları, iklimi, yemişleri ve insan dokusuyla rüya ve hülyalarınıza girmişse, sizin şehrimiz olmuş demektir" (s 103)

Şehirlerin inşasının, şehirlinin üzerindeki etkisini etraflıca ele alır yazar. Meselâ bu duruma bir örnek verelim. Şehirlerdeki dikey mimarinin, komşuluğu yok ettiğine vurgu yapılır. Ama aynı apartman müdavimlerinin, yazlıklarında komşular edindikleri belirtilir. Apartmanın yan duvarındaki komşusuyla görüşmek istemeyen insana ne olmuştur da yazlığında komşu edinmek istemektedir. Yaşama mekânı olarak yazlığın, apartmana nazaran daha insanî olmasını bir etken olarak görebiliriz. "Mekânın insanı yönlendirmesi, bazen yönetmesi, insanın kişiliğine katkıda bulunması işte böyle bir şey olsa gerek" (s 160) tespitleriyle konunun açılımı yapılmaktadır. Şehirlerin inşası, ihyası ve şehirli olgusu birdenbire gerçekleşmez elbette. Süreç ister. Günümüzün yavaş şehir (Cittaslow) anlayışı da buna dâhildir. Başka bir taraftan şehirlinin ahvali, şehrin mekânlarının mahâliyle de ilintilidir. Özellikle şehirlerin inşasında hassasiyetler göz ardı edildiği vakit tabiattan daha vahşi olunabilmektedir. Başka bir değişle yazar şöyle seslenir: "Şehirleri inşa eden mimarlar tabiata estetik bir dokunuşla vahşi ve bakir olanı ehlileştirmişlerdir" (s 167)

Bursa özelinde, özellikle metropol şehirlerin olumsuz gidişatlarına da dikkat çekilir. Bu çok kültürlülük ve çok etnisiteli durum, zenginliğin yanında sıkıntıları da beraber gelmektedir. Bursa ve birçok büyük şehrimiz yerlisini kaybetmiştir. Burada şehirlerin çoğunluğunu oluşturan göçmen/muhacir olgusuna da dikkat çekilmektedir. İbn-i Haldun’un “Bütün büyük medeniyetler, büyük göçler sonrası doğmuştur” sözünü de burada hatırlamak elzem olacaktır. Daha çok şehirlilik bilincinin tam oturmamasına ve yetersizliğinedir itiraz... Göç/hicret sosyolojisi, şehir olgunun tali bir ciheti olarak konunun içeriğine dâhil edilebilir. Ama bütün bunlara rağmen bazı şehirlerin denizler gibi, yabancı unsurları bünyesinde barındırmadığına vurgu yapılır. Bununla birlikte şehir olgusunun özünü oluşturan kavramlar üzerinde çokça durulur. Bunlardan birisi şehir ve kent karşılaştırmasıdır. Ahmet Hamdi Tanpınar "Şehir inşa eder, kent imha" bakışının bir açılımı gibidir adeta. Meselâ bu kentler hava kirliliği denen çağdaş mikropları üretirler. Şehirlerimizin bellek yitimine uğratıldığı başka diğer bir hoyratlık… Yine Tanpınar’a kulak verirsek; “biz şehir mefhumunu kaybettik. İçimizde fukaralığın nizamı kuruldu” demesi, yaşadığımız ve yaşamakta olduğumuz hoyratlıkları özetlemekte adeta.

Şehre dair başka orijinal tespitler ve alıntıları sizlerle paylaşmak istiyorum.  "Baba evi kavramı üzerinde düşününce kimin hatırına apartman dairesi gelir? Apartman dairesinden asla iyi bir baba evi imajı doğmaz. Baba evi olmayanın kendi evi de olmaz" (sayfa 161) Yahya Kemal, Üsküp üzerine şunları söylemiş; "Üsküp'te o çarşılar, camiler, küçük medrese ve tekkeler, kabristanlar, köprüler yaşadığı müddetçe Şar Dağı’nda kaç İskender heykeli yükselirse yükselsin…" (sayfa 90) Başka bir yerde ülkemizde; yer, mekân isimlerine gösterilen özensizliğe dikkat çekilir."... Ne bu acele, kim kovalıyor arkalarından ki insanlar, yerleştikleri mekâna bir isim takmaya vakit bulamadan yahut isim takma zahmetine bile katlanmadan buralara yerleşip, yaşadıklarını sanmaktalar" (s 141)

Bizim şehirlerimizi oluşturan kültürün öncü değerinden biri olan türkülerimize özel bir yer vermektedir yazar. "Halkın yaktığı türküler, tarih boyunca bütün yıkıcıları tarihin tozlu yapraklarında unutulur kılmıştır" der. Başka bir taraftan "Bir halk bir toprağa türkü yakmışsa, o toprağı mülkiyet olarak halkın elinden alsanız bile toprağın ruhu o halk ile beraber yaşamayı sürdürecektir" (sayfa 91) Tam burada bir Harput türküsüne yer verelim izninizle. “Dağlar, dağımdır benim/gam, ortağımdır benim/söyletmen çok ağlarım/yaman çağımdır benim//Dağlar taşıma felek/döner başıma felek/akıbet kuş kondurur/mezar taşıma felek//Şu dağlar kömürdendir/geçen gün ömürdendir/feleğin bir kuşu var/pençesi demirdendir” (sayfa 139)

Ecdat; şehirleri inşa ederken, çınar, köknar, çam, servi ve çiçeklere verdiği kıymetin özünde insanın, canlının özüne uygun doğallık yatmaktadır. Tanpınar’ın Bursa tanımlamasında bu doğallığa vurgu yapılır. “Duvar, kubbe, kemer, mihrap, çini, hepsi Yeşil’de dua eder. Muradiye’de düşünür. Yıldırım’da harekete hazır göklerin derinliğine susamış bir kartal hamlesiyle ovanın üstünde bekler” (sayfa 167) Bu bağlamda su, özellikle akarsuyun ve içerisinden dereler geçen şehirlerin değeri yadsınamaz. Evliya Çelebi’nin “Velhasıl Bursa sudan ibarettir” tespitindeki bu güzellikten anlıyoruz. Bu durumu, “Allah her canlıyı sudan yarattı” ilâhî öğretisinden almaktayız. Su murattır. Murat, sonsuz şifanın, sonsuz huzur ve muhabbetin karşılığı değil midir?

Gün gelecek, insanlar yaşadığı yerlere benzeyeceklerdir. Atalarımızın dediği gibi bal küpünden bal, sirke küpünden sirke sızacaktır bir taraftan. Bursa gibi kadim şehirler, soylu yükselişleri temsil eden dağlar gibi hayatiyetlerini sürdüreceklerdir. Bursa cezaevinde on bir seneye yakın hapis yatmış olan Nazım Hikmet; şehre bakışını şöyle ele almaktadır: "İki şey var ancak ölünce unutulur, anamızın yüzüyle, şehrimizin yüzü" Mamafih, Metin Önal Mengüşoğlu’nun bu güzel anı, hikâye arasındaki ele aldığı şehir yazılarıyla, erdemli şehir arayışının nişanelerini görüyoruz. Göz, zihin ve yaşama zevkini kamçılayan şehirler aranmaktadır. Bursa şehrimiz hakkındaki anlatımlardan daha çok şehre dair derinlikli mülâhazaları buraya taşımaya çalıştım. Yazarın şehre dair yaşanmışlıkları, yaşanılası şehir tasavvuru, hayalleri ve tekliflerini içeren bu güzel eseri okumaya buyurunuz. *Yıldırım Bel, Kültür Yyı, Mayıs 2022


Bu yazıya yorum ekleyin

Adınız
E-posta Adresiniz
Yorumunuz
 

CAPTCHA


Resimdeki rakamları bu alana yazınız


Eklenen Yorumlar


Henız yorum bırakılmadı...
 
Ayağa kalk Sakarya... - Sayı 120
Filistin... - Sayı 119
”Ateş Bandosu” Mustafa Ce... - Sayı 118
"SALKIM SÖĞÜT SUYA KÜSMÜŞ... - Sayı 117
Tüm Yazıları

ASKIDA ABONELİK: Siz de "askıda abonelik kampanyası"na destek olmak ister misiniz?

Gelecek sayının konusu (121):
Türk masal ve destanları...

Son Eklenen Yorumlardan
 sağlık dileklerimizle, hürmetle...... naci eroğlu

 Elinize emeğinize sağlık sevgili Halis hocam.Yazılarınızı takıp ediyorum hislerimize tercüman oluyor... Ahmet

 Elinize emeğinize sağlık sevgili Halis hocam.Yazılarınızı takıp ediyorum hislerimize tercüman oluyor... Ahmet

 bosch professional gop 185-liBeylikler dönemini hatırlayalım, birbirlerine karşı üstünlük mücadelesi... Feyzi

 "Yürü kardeşim,Ayaklarına bir Kudüs gücü gelsin."Sen ve senin gibi şuurlu insanların sayıları bereke... Nilüfer Mihailoğlu


Bir özel TV kanalı “yılın politikacısı”nı seçtirdi.
Seçilemeyenler üzülmesinler. Çünkü hepsi ayrı ayrı yılın politik acısı olduklarını ispatladılar.
Kardelenden haberler
Ayağa kalk Sakarya
İslâm’ı yenilemek
RÖPORTAJ - ŞEYMA KISAKÜREK ŞENOCAK
KELİME HARCIYLA SÖZ ABİDELERİ İNŞA ETMEK


Ali Erdal - Ademe mahkûmiyetten ...
Ali Erdal - Hem şahin, hem güver...
Ali Erdal - Hem şahin, hem güver...
Kadir Bayrak - Hesaplaşma zamanı
Necip Fazıl Kısakürek - İslâm’ı yenilemek
Necip Fazıl Kısakürek - Benim halim
Bedran Yoldaş - Nice sahipsiz yüzler...
Ekrem Yılmaz - RÖPORTAJ - ŞEYMA KIS...
Ekrem Yılmaz - Üstad ile
Ekrem Yılmaz - Sessiz geliş
Ekrem Yılmaz - Dağların ardı
Fatma Pekşen - Pehlivan dayının elm...
Ahmet Mahir Pekşen - Şiirimde Necip Fazıl...
Dergi Editörü - Ektik ektik yetişece...
Site Editörü - Zor zamanların cesur...
Necdet Uçak - Torunuma
Necdet Uçak - Gel temiz tut
Necdet Uçak - Necip Fazıl Kısaküre...
Kardelen Dergisi - Kardelenden haberler
M. Nihat Malkoç - Gazzeli kelebekler
M. Nihat Malkoç - KELİME HARCIYLA SÖZ ...
Zaimoğlu - Birinin yerini doldu...
Zaimoğlu - Üstad Necip Fazıl et...
Zaimoğlu - Seni bilsinler
Ayhan Aslan - Maya
Ayhan Aslan - Erzak
Mehmet Balcı - Deli Ozan
Mehmet Balcı - Artist Efendi
Av. Mustafa Büyükgüner - Necip Fazıl’ı anlatm...
Muhsin Hamdi Alkış - Ne Fa Ka, bedenini a...
Halis Arlıoğlu - Gabar’da petrol mü ç...
Muzaffer Doğan - Büyük Doğu, Necip Fa...
Murat Yaramaz - Kuzgun
Murat Yaramaz - Cephe
Murat Yaramaz - Öyle mi
Mahmut Topbaşlı - Gerçeğin özü
Melih Aydoğ - İdrak
Muammer Zeki Aygur - -dan
İlkay Coşkun - Ayağa kalk Sakarya
Tuba Kanlıkama - Asr-ı Saadet’in hanı...
Özkan Aydoğan - Bir çiçek
Heybet Akdoğan - Lina
Emine Öztürk - Kuşlar
Mustafa Makas - Üstad
Hüma Sunguroğlu - Mesut teselli
Abdullah Doğulu - İcazetsizler ve cemi...
Bekir Oğuzbaşaran - Abdülhakîm Arvâsî (k...
Kâzım Albayrak - Necip Fazıl’ın hadis...
Murat Ertaş - Bir artist karakter,...
Ahmet Sezgin - Kaldırımlar, Çile, S...
Bülent Acun - 40 maddede bendeki Ü...
Zekeriya Yılmaz - Türkçe çağlayan ırma...
İlyas Subaşı - İfade ve hızını düşm...
Orhan Oyanık - Yüreğime sor
 
 
23 Mart 2005 tarihinden beri
 Ziyaretçi Sayısı Toplam : 13848029
 Bugün : 5421
 Tekil Ziyaretçi Sayısı Toplam : 615883
 Bugün : 97
 Tekil Ziyaretçi Sayısı (dün) Toplam : 67
 120. Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 0
 Önceki Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 7
Son Güncelleme: 29 Mayıs 2024
Künye | Abonelik | İletişim