Kardelen'i DergiKapinda.com sitesinden satın alabilirsiniz.        Ali Erdal'ın yeni kitabı TÜRK KİMLİĞİ çıktı        Kardelen Twitter'da...        Kardelen 32 Yaşında!..       
    Yorum Ekle     206 kez okundu.     Henüz yorum bırakılmadı.     Yazara Mesaj

Türk Mizahı Hikmettir!
Muhsin Hamdi Alkış

  Sayı: 113 -

Mizah, komedi (güldürü) değildir. O ve ondan daha fazlasıdır. Mizahın bir unsuru olarak önce gülmece (komedi) ve gülünçlük kavramlarını irdeleyelim: Neleri gülünç buluruz? Zıtlıklar, anlamsızlıklar, başkalarının düşüncesizlikleri ve düşünmesizlikleri, ayıpları, zayıflıkları kısacası bir insanın en aşağı haliyle başkalarının düştüğü durumda olmadığına kendisini sevindirmesi. Tüm bunlara gülebilir gülünç bulabilir ama “mizah” saymayız zira mizah gülmeceden ötesidir. Gülmeceyi içeren ama ona yüz vermeyen onu disipline eden, onu üstünleştiren, ondaki süflî tarafları budayıp hikmet katan, müşahhası mücerredleştiren, tıpkı sanat ve estetik gibi soyutlama da içeren bir vasıtadır. İnsanı benzerlerinden ayıran ve insan yapan bir vasıta.

O halde: mizah da sanat gibi mücerretten (soyuttan) uzaklaştıkça vasfını yitiren somutlaştıkça bayağılaşan bir kalitedir.

Antropologlar bir kazı alanında kemikler bulduğunda eğer yazıya geçmemiş bir toplumsa o topluluğun insanî özelliklerine hükmedebilmek için soyutlama (mücerredleştirme) kabiliyetinden izler ararlar. Misal: ölü gömme âdetleri, ölümden sonra da bir yaşam olduğuna inandıklarına işaret etmesi, bir tahtadan yontma çocuk oyuncağı gibi… Yazılı eser bırakmış topluluklarda bulunan bir şiir veya bir fıkra o toplumun seviyesi hakkındaki kanaatimizi nasıl da yükseltiverir.

Bu bağlamda Türk mizahına baktığımızda yazılı mizah kadar sözlü mizahın da gelişmiş olduğunu ve bu gelişmişlik seviyesine varabilmek için çok uzun süre milletin vicdan ve aklında yoğrulmuş olması gerektiğini görürüz.

Türk mizahının temel özelliği, fıkra, hikâye, atasözü, taşlama, türkü hangi formda olursa olsun müellifinin zekâ seviyesine göre bir mesaj içermesidir Aslında daha doğrusu müellifinin muhatabının seviyesini öngördüğüne göre bir mesaj içermesi; yani muhatapların hangi seviyede olduğunu düşünüyor ise mesajı o basitlikte vermesidir.

Sözlü edebiyatımızda kalıcılık sağlayan en mühim ve en tesirli eserler, his ve düşünce yoğunluğunun muhatabına geçtiği, mücerretlik seviyesi yüksek eserlerdir. Büyük üzüntüler, büyük sevinçler, büyük neşe kısacası her duygunun en yoğunu sözlerle aktarılmaya lâyık ve en müsaididir.

Duygu ve düşünce yoğunluğunda mizah, zekânın tecessüm ediş biçimlerinden biri… En önemlisi çünkü insan zihninde kalıcılık, anılarında yer ediş ve kavrama kolaylığını da beraberinde getirip sözlü aktarımın temel unsuru haline getiriyor.

Türk mizah prototipi olarak Nasreddin Hoca’yı ele alalım… Nasreddin Hoca fıkraları pür Türk mizahıdır. Türkün ortak anlayış kavrayış seziş ve gülmecesinin seviyesini ortaya koyar… Mücerredleştirme, zekâ içerme, muhatabının seviyesinde mesajını verme, alay değil hikmetin idrakine yönelme… Nasreddin Hocada tecessüm eden özellikler... Bu sonuncusu ki Türk mizahı açısından en mühimi. Her hadisenin bir yapanı, yaptıranı, yaptırılanı, yaptıttırılanı var… Fail meful.. vasıtalar… Ariflerin La faile İllâllah sözünde vücut bulan hakikati arama gayreti… Her hadisede onun hikmetini arama gayreti. O’nun hikmetini arama gayreti…

İşte, meydana gelen her hadise gibi gülünen her hadisede bir hikmet ve büyük bir varoluş plânının parçası olma keyfiyetinin idrakiyle mütebebessim Türk mizahı…

Türk mizahı hikmettir. Türk şiiri hikmettir. Türk sanatı hikmettir. Değilse bile en azından o arayıştadır ki, adına Türk mizahı denilsin. 


Bu yazıya yorum ekleyin

Adınız
E-posta Adresiniz
Yorumunuz
 

CAPTCHA


Resimdeki rakamları bu alana yazınız


Eklenen Yorumlar


Henız yorum bırakılmadı...
 
Türk Mizahı Hikmettir!... - Sayı 113
Güzel Ahlâk ve Liyakat... - Sayı 112
Olaylara Bakış - 111... - Sayı 111
Olaylara bakış... - Sayı 110
Tüm Yazıları

ASKIDA ABONELİK: Siz de "askıda abonelik kampanyası"na destek olmak ister misiniz?

Gelecek sayı konusu (115):
Türk mimarîsi
Merkezi (cami) kaybettiğimiz için şahsiyetimizi kaybettik; şahsiyetimizi kaybettiğimiz için evimizi kaybettik, evimizi kaybettiğimiz için de şehrimizi kaybettik.

Son Eklenen Yorumlardan
 Elinize emeğinize sağlık, musikimizin geçirdiği evreleri iyi analiz etmişsiniz.... Ahmet Güney

 Elinize emeğinize sağlık, musikimizin geçirdiği evreleri iyi analiz etmişsiniz.... Ahmet Güney

 Elinize emeğinize sağlık, musikimizin geçirdiği evreleri iyi analiz etmişsiniz.... Ahmet Güney

 Derginizi sürekli takip ediyor, yayınlanan yazılarınızı okuyorum. Herkesin tek tek emeklerine, kalem... Merve

 Kaleminize sağlık hocam çok güzel olmuş her zaman ki gibi :) ... Yasemin


Milli Eğitim Bakanlığı’nın anketine göre, gençlerin %61’i kitap okuyormuş.
Hayret! Ya gizli gizli okuyorlar, ya büyüklerinden ders almamışlar ve gizli gizli okuyorlar.
Kardelen: Sayı 3, Aralık 1993
Sen Varsın
Uyan
Musikide Asalet
Su
Biz Kimiz?
Biz Kimiz?
Musikide Asalet
“QARANLIĞI” YAZANIN GECƏSİ...
Devletin Yapmadığını, Yapamadığını


Ali Erdal - Devletin Yapmadığını...
Kadir Bayrak - Türk Kimliği
Sinan Ayhan - Oluşmuş ve Oluşmamış...
Sinan Ayhan - Kalem, O Kalemdir
Necip Fazıl Kısakürek - Kıraat Kitabı
Necip Fazıl Kısakürek - Mecmua Yağmuru
Bedran Yoldaş - Hatıra Defteri
Ekrem Yılmaz - Türk Kimliği
Ekrem Yılmaz - Lisan-ı Hâl
Dergi Editörü - Fikrin Değerini Bile...
Site Editörü - Yaz Dostum
Mehmet Hasret - Yaşayan Yemek
Necdet Uçak - Şifa ve Vefa Arama
Necdet Uçak - Sıla Özlemi
Necdet Uçak - Geçer
Altan Atan - Yakarsa Dünyayı...
Kardelen Dergisi - Kardelenden haberler
Kardelen Dergisi - Çıkış Beyannamemiz
M. Nihat Malkoç - Günümüzde Dergicilik...
Nihat Kaçoğlu - Anneannemin Saçları
Mehmet Balcı - Ecel (Ölüm) Gelmeden
Mehmet Balcı - Yüzlerine
Ahmet Çelebi - Yollar
Halis Arlıoğlu - Musikide Asalet
Halis Arlıoğlu - Sen Varsın
Osman Akyol - Pınar Başı
Kürsü Kainatın Efendisi - Hususilik
Murat Yaramaz - Sükût
Murat Yaramaz - Sülük
Mahmut Topbaşlı - Muradım
Eyyub MEMMEDOV - DƏRD İÇİNDƏ...
Mertali Mermer - Yalnızlığın Yakınlığ...
Cemal Karsavan - Açtılar Martılar Uçt...
İlkay Coşkun - Fikir Alıp Fikir Sat...
Turgut Yıldızan - Kültür Savaşçılarımı...
Vildan Poyraz Coşkun - Gölge Etme Başka İhs...
Tuba Kanlıkama - Biz Kimiz?
Özkan Aydoğan - Su
Rıdvan Yıldız - Yıldızlarla Aramda
İlknur Eskioğlu - Allah (C.C.) Her Zam...
Aykutalp Balkan - Ölülerin Bulunmaz Se...
Heybet Akdoğan - Siyara
Selahaddin Yıldız - Bozkır
Yusuf Çelikler - Ahuzar-ı Yusuf
Deniz Sarıtop - Uyan
Habil Yaşar - “QARANLIĞI” YAZANIN ...
Halit Yıldırım - Dergicilik Zor İş Ve...
Ziya Dilsuz - İNSAN TƏK OLAND...
Emel Akçay - Usul Usul
 
 
23 Mart 2005 tarihinden beri
 Ziyaretçi Sayısı Toplam : 10916035
 Bugün : 2130
 Tekil Ziyaretçi Sayısı Toplam : 564490
 Bugün : 43
 Tekil Ziyaretçi Sayısı (dün) Toplam : 107
 114. Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 12
 Önceki Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 12
Son Güncellenme: 11 Kasım 2022
Künye | Abonelik | İletişim