Kardelen'i DergiKapinda.com sitesinden satın alabilirsiniz.        Ali Erdal'ın yeni kitabı TÜRK KİMLİĞİ çıktı        Kardelen Twitter'da...        Kardelen 32 Yaşında!..       
    Yorum Ekle     611 kez okundu.     Henüz yorum bırakılmadı.     Yazara Mesaj

Türk Mizahı Hikmettir!
Muhsin Hamdi Alkış

  Sayı: 113 -

Mizah, komedi (güldürü) değildir. O ve ondan daha fazlasıdır. Mizahın bir unsuru olarak önce gülmece (komedi) ve gülünçlük kavramlarını irdeleyelim: Neleri gülünç buluruz? Zıtlıklar, anlamsızlıklar, başkalarının düşüncesizlikleri ve düşünmesizlikleri, ayıpları, zayıflıkları kısacası bir insanın en aşağı haliyle başkalarının düştüğü durumda olmadığına kendisini sevindirmesi. Tüm bunlara gülebilir gülünç bulabilir ama “mizah” saymayız zira mizah gülmeceden ötesidir. Gülmeceyi içeren ama ona yüz vermeyen onu disipline eden, onu üstünleştiren, ondaki süflî tarafları budayıp hikmet katan, müşahhası mücerredleştiren, tıpkı sanat ve estetik gibi soyutlama da içeren bir vasıtadır. İnsanı benzerlerinden ayıran ve insan yapan bir vasıta.

O halde: mizah da sanat gibi mücerretten (soyuttan) uzaklaştıkça vasfını yitiren somutlaştıkça bayağılaşan bir kalitedir.

Antropologlar bir kazı alanında kemikler bulduğunda eğer yazıya geçmemiş bir toplumsa o topluluğun insanî özelliklerine hükmedebilmek için soyutlama (mücerredleştirme) kabiliyetinden izler ararlar. Misal: ölü gömme âdetleri, ölümden sonra da bir yaşam olduğuna inandıklarına işaret etmesi, bir tahtadan yontma çocuk oyuncağı gibi… Yazılı eser bırakmış topluluklarda bulunan bir şiir veya bir fıkra o toplumun seviyesi hakkındaki kanaatimizi nasıl da yükseltiverir.

Bu bağlamda Türk mizahına baktığımızda yazılı mizah kadar sözlü mizahın da gelişmiş olduğunu ve bu gelişmişlik seviyesine varabilmek için çok uzun süre milletin vicdan ve aklında yoğrulmuş olması gerektiğini görürüz.

Türk mizahının temel özelliği, fıkra, hikâye, atasözü, taşlama, türkü hangi formda olursa olsun müellifinin zekâ seviyesine göre bir mesaj içermesidir Aslında daha doğrusu müellifinin muhatabının seviyesini öngördüğüne göre bir mesaj içermesi; yani muhatapların hangi seviyede olduğunu düşünüyor ise mesajı o basitlikte vermesidir.

Sözlü edebiyatımızda kalıcılık sağlayan en mühim ve en tesirli eserler, his ve düşünce yoğunluğunun muhatabına geçtiği, mücerretlik seviyesi yüksek eserlerdir. Büyük üzüntüler, büyük sevinçler, büyük neşe kısacası her duygunun en yoğunu sözlerle aktarılmaya lâyık ve en müsaididir.

Duygu ve düşünce yoğunluğunda mizah, zekânın tecessüm ediş biçimlerinden biri… En önemlisi çünkü insan zihninde kalıcılık, anılarında yer ediş ve kavrama kolaylığını da beraberinde getirip sözlü aktarımın temel unsuru haline getiriyor.

Türk mizah prototipi olarak Nasreddin Hoca’yı ele alalım… Nasreddin Hoca fıkraları pür Türk mizahıdır. Türkün ortak anlayış kavrayış seziş ve gülmecesinin seviyesini ortaya koyar… Mücerredleştirme, zekâ içerme, muhatabının seviyesinde mesajını verme, alay değil hikmetin idrakine yönelme… Nasreddin Hocada tecessüm eden özellikler... Bu sonuncusu ki Türk mizahı açısından en mühimi. Her hadisenin bir yapanı, yaptıranı, yaptırılanı, yaptıttırılanı var… Fail meful.. vasıtalar… Ariflerin La faile İllâllah sözünde vücut bulan hakikati arama gayreti… Her hadisede onun hikmetini arama gayreti. O’nun hikmetini arama gayreti…

İşte, meydana gelen her hadise gibi gülünen her hadisede bir hikmet ve büyük bir varoluş plânının parçası olma keyfiyetinin idrakiyle mütebebessim Türk mizahı…

Türk mizahı hikmettir. Türk şiiri hikmettir. Türk sanatı hikmettir. Değilse bile en azından o arayıştadır ki, adına Türk mizahı denilsin. 


Bu yazıya yorum ekleyin

Adınız
E-posta Adresiniz
Yorumunuz
 

CAPTCHA


Resimdeki rakamları bu alana yazınız


Eklenen Yorumlar


Henız yorum bırakılmadı...
 
Ne Fa Ka, bedenini arayan... - Sayı 120
İsrail-SAMİRİ-oğulları... - Sayı 119
Deprem Felâketi: Âyetlere... - Sayı 116
Türk Mizahı Hikmettir!... - Sayı 113
Tüm Yazıları

ASKIDA ABONELİK: Siz de "askıda abonelik kampanyası"na destek olmak ister misiniz?

Gelecek sayının konusu (121):
Türk masal ve destanları...

Son Eklenen Yorumlardan
 sağlık dileklerimizle, hürmetle...... naci eroğlu

 Elinize emeğinize sağlık sevgili Halis hocam.Yazılarınızı takıp ediyorum hislerimize tercüman oluyor... Ahmet

 Elinize emeğinize sağlık sevgili Halis hocam.Yazılarınızı takıp ediyorum hislerimize tercüman oluyor... Ahmet

 bosch professional gop 185-liBeylikler dönemini hatırlayalım, birbirlerine karşı üstünlük mücadelesi... Feyzi

 "Yürü kardeşim,Ayaklarına bir Kudüs gücü gelsin."Sen ve senin gibi şuurlu insanların sayıları bereke... Nilüfer Mihailoğlu


Öğretmen ve öğrenciye “okul sigortası” hakkı verilmiş. Pek yerinde, artık disiplinsizlik yüzünden okutmak da, okumak da “risk unsuru” taşır oldu. 
Kardelen: Sayı 3, Aralık 1993
Ayağa kalk Sakarya
KELİME HARCIYLA SÖZ ABİDELERİ İNŞA ETMEK
Mesut teselli
İslâm’ı yenilemek
Birinin yerini doldurmak


Ali Erdal - Ademe mahkûmiyetten ...
Ali Erdal - Hem şahin, hem güver...
Ali Erdal - Hem şahin, hem güver...
Kadir Bayrak - Hesaplaşma zamanı
Necip Fazıl Kısakürek - İslâm’ı yenilemek
Necip Fazıl Kısakürek - Benim halim
Bedran Yoldaş - Nice sahipsiz yüzler...
Ekrem Yılmaz - RÖPORTAJ - ŞEYMA KIS...
Ekrem Yılmaz - Üstad ile
Ekrem Yılmaz - Sessiz geliş
Ekrem Yılmaz - Dağların ardı
Fatma Pekşen - Pehlivan dayının elm...
Ahmet Mahir Pekşen - Şiirimde Necip Fazıl...
Dergi Editörü - Ektik ektik yetişece...
Site Editörü - Zor zamanların cesur...
Necdet Uçak - Torunuma
Necdet Uçak - Gel temiz tut
Necdet Uçak - Necip Fazıl Kısaküre...
Kardelen Dergisi - Kardelenden haberler
M. Nihat Malkoç - Gazzeli kelebekler
M. Nihat Malkoç - KELİME HARCIYLA SÖZ ...
Zaimoğlu - Birinin yerini doldu...
Zaimoğlu - Üstad Necip Fazıl et...
Zaimoğlu - Seni bilsinler
Ayhan Aslan - Maya
Ayhan Aslan - Erzak
Mehmet Balcı - Deli Ozan
Mehmet Balcı - Artist Efendi
Av. Mustafa Büyükgüner - Necip Fazıl’ı anlatm...
Muhsin Hamdi Alkış - Ne Fa Ka, bedenini a...
Halis Arlıoğlu - Gabar’da petrol mü ç...
Muzaffer Doğan - Büyük Doğu, Necip Fa...
Murat Yaramaz - Kuzgun
Murat Yaramaz - Cephe
Murat Yaramaz - Öyle mi
Mahmut Topbaşlı - Gerçeğin özü
Melih Aydoğ - İdrak
Muammer Zeki Aygur - -dan
İlkay Coşkun - Ayağa kalk Sakarya
Tuba Kanlıkama - Asr-ı Saadet’in hanı...
Özkan Aydoğan - Bir çiçek
Heybet Akdoğan - Lina
Emine Öztürk - Kuşlar
Mustafa Makas - Üstad
Hüma Sunguroğlu - Mesut teselli
Abdullah Doğulu - İcazetsizler ve cemi...
Bekir Oğuzbaşaran - Abdülhakîm Arvâsî (k...
Kâzım Albayrak - Necip Fazıl’ın hadis...
Murat Ertaş - Bir artist karakter,...
Ahmet Sezgin - Kaldırımlar, Çile, S...
Bülent Acun - 40 maddede bendeki Ü...
Zekeriya Yılmaz - Türkçe çağlayan ırma...
İlyas Subaşı - İfade ve hızını düşm...
Orhan Oyanık - Yüreğime sor
 
 
23 Mart 2005 tarihinden beri
 Ziyaretçi Sayısı Toplam : 13655079
 Bugün : 16401
 Tekil Ziyaretçi Sayısı Toplam : 612721
 Bugün : 80
 Tekil Ziyaretçi Sayısı (dün) Toplam : 77
 120. Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 0
 Önceki Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 7
Son Güncelleme: 29 Mayıs 2024
Künye | Abonelik | İletişim