Kardelen'i DergiKapinda.com sitesinden satın alabilirsiniz.        Ali Erdal'ın yeni kitabı TÜRK KİMLİĞİ çıktı        Kardelen Twitter'da...        Kardelen 32 Yaşında!..       
    Yorum Ekle     4194 kez okundu.     Henüz yorum bırakılmadı.     Yazara Mesaj

Edebiyat Nedir?
Terry Eagleton

  Sayı: 60 - Nisan / Haziran 2008

Türkçe Söyleyen: Sinan AYHAN

Eğer edebiyat kadar kuramlaştırmaya yaraşacak başka bir kavram olsaydı; onu da güle oynaya edebiyatın taradığı keyfiyet gibi ele alabilirdik; çünkü öyle veya böyle o da, üzerinde açıkça ve tatlılıkla konuşmaya değer bir şey olurdu; o halde bu anlamda kuramlaştırmak için meseleyi şu soruyla başlamalıyız işe, edebiyat olan ve olmayan açısından Edebiyat denilen şey Nedir..?


Edebiyatın çok çeşitli tanımları yapılabilir belki… Meselâ (bir şeyi tanımlama kudretine haiz özne tarafından) bu edebiyat tanımlarından bir tanesi de, harfi harfine gerçekliğe uygunluğu pek gözetmeyen, kurgulama sezgisine bağlı, daha çok hayal gücünün işletildiği anlatım ve yazım biçimi diye ifade edilebilir… Ama bu olağan tanımlamaya rağmen, edebiyat başlığı altında yer alabilecek eserleri sıralamak sorunlu ve tartışmalı bir meseledir… 17’inci yüzyıl İngiliz edebiyatı için Shakespeare, Webster, Marvell, Milton listededir; fakat Bacon’un denemeleri, John Donne’un söylevleri, Bunyan’ın otobiyografisi bu edebi listenin dışında mıdır..? Üstelik Hobbes’un Leviathan’ı ve Calderon’un “Başkaldırının Tarihi” bu listenin dışında tutulamazken… Buna benzer olarak 17’inci yüzyıl Fransız edebiyatı için ne denebilir..? Corneille ve Racine; La Rochefaulds’un vecizeleri, Bousset’in hitabetleri, Boileau’nın şiir üzerine incelemeleri, Madame de Sevigne’nin kızına mektupları, Descartes ve Pascal felsefesi o zamandaki Fransız edebi dizgesinin bir parçası değil midir..? (Tartışmaya konu olan zamanın, eser tasnifi neye göredir..?) 19’uncu yüzyıl İngiliz edebiyatı için Lamb bir değerdir, ama Bentham aynı içeriği sağlamaz; Maculuay bu sınıfa dahildir, ama Marx bu sınıfa girmez; Mill bu listeyi tamamlar, ama Darwin ve Spencer bu listeye dahil edilemez…


Gerçek ile kurgu arasındaki fark, eşelenebilir olduğu sürece edebi eser olma kıstasları daha bir tartışmalı hal almaktadır… Edebi eser olma niteliğine uzak olmak ve yakın olmak ölçülebilir olması gereken budur… Belki mevcut durum, tarih ve sanat bağlamında “viking efsaneleri”nin ortaya çıkışından beri tartışılmaktadır… 16’ıncı yüzyılın sonu, 17’inci yüzyılın başları İngiltere’de “edebi roman” kelimesinin hem gerçek, hem kurgulanmış olayların anlatımı için telaffuz edilmeye başlandığı zamanlardır… Olgulara dayanmak veya dayanmamak, romanı ne kadar edebi içerikte tutar veya sadece haber niteliği taşıyan raporlara yakınlaştırır, üzerinde düşünülmelidir… Gibbon, Eski Ahit hakkında kaleme aldıklarını gerçeklikten yana bir tartışma konusu yapmaz, ona göre her şey gerçektir; ama kimi okurlar onun haklı olduğuna inanmış ve bu gerçeklikten şüphe etmemiş, kimileriyse her şeyi bir kurgu olarak algılamıştır… Keza Newman’ın “teolojik meditasyon” hakkındaki düşüncesi de aynı davranışla karşı karşıyadır; kimilerince bütün anlatılanlar gerçektir, kimilerince bir estetiğe oturtulmuş edebiyat eseri… Dolayısıyla bir eseri ne kadar olgulara bağlı düşünürsek, onu yine o kadar kurguya uzak düşlemeliyiz… Diğer taraftan “Superman” kurguya bağlı bir romandır, ama ona bir edebi eser gözüyle bakılmaz, zaten gerçek edebi bir eser de değildir o… Peki eğer hayalgücü ve icatçılık edebiyata aitse; tarih, felsefe ve doğa bilimlerinin hiç mi icatçı olmaya ve hayalgücünü işletmeye hakkı yoktur veya bunlarda da bu öğeler mevcut olursa, edebi metin diye tanımlanmayı onlar da hak ederler mi..?


Belki hepsinin üstünde ve hepsini de içine alan başka türlü bir bakış açısına ve başka türlü bir değerlendirmeye ihtiyaç vardır… Edebi eser olarak değerlendirme açısından konunun kıstasları kurguya bağlı olmak ve icatçı olmak unsurları değildir; ama bir dili alışılmışın dışında bir biçimde kullanmak edebi olanı ortaya çıkarmaktadır… Bu teoriye göre edebiyat, olağan bir anlatımın üzerinde organize bir vahşetin uygulanmasını temsil eder… Edebi olarak görülen cevher, olağan dili dönüştürüp öyle yoğuran ve sistematik biçimde günlük konuşmadan ayrılan, onun bir türevini çatan bir kavramdır… Eğer sizi bir kenara çekip şöyle desem: “Siz, sessizliğin kirlenmemiş kıyısı…”, bu diziliş zor anlaşılır olur, ama ben uyarılmış bir dilin yoğurduğu bir varoluşla hâlâ edebiyatın içinde olduğumu duyumsarım… Bunun böyle olduğunu bilirim, çünkü sözlerinizin resmi, dokusu, ritmi ve ilham veren uyumlu kıpırtıları soyutlanabilir anlamının taşkınlığında saklıdır; bu dilbilimcilerin ifade ettiği gibi “işaret eden”le “işaret edilen” arasındaki orantısız kurgu gibidir… Siz dili ve dildeki gereçleri, işaretçi ve işaret kurgusunu göze çarpmak niyetiyle işler kılmaktasınızdır ve durumun sizin öngördüğünüz yeni tarafını taşıyacak bir dille bunu karşılamak peşindesinizdir… (Sizin tekli veya çoklu anlatımınıza dair biricik günahınız da budur…)


Eleştiri denilen şey, sanatı bilinmeyenden ayıklamalıdır; bütün ilgisi edebi bir metnin nasıl çatıldığı üzerinde gelişmelidir… Edebiyat, bir takma adla dolaşan bir psikoloji veya sosyoloji bilimi gövdesi değil; apaçık bir sistemi olan bir dil organizmasıdır… Onun eksik kalmışı örgütleyen ve ona tam bir şekil verme yolunda işleyen kendine has kanunları, özellikleri ve kendi hâkimiyetinde aygıtları vardır… Onu bir makine gibi inceleyemezsiniz; ama o sözlerle kurulmuş bir keyfiyettir; dolayısıyla onu sadece bir duygu yansıması veya yazarın zihnindeki sıradışı bir tabir olarak görmek yanlıştır; o öyle bir düzenektir ki diğerlerden çok kendi kurgusunu üstün kılar… Örneğin bu anlamda Pushkin’in Eugene Onegin’indeki Osip Brik karakteri Pushkin olmasaydı da zaten yazılacaktı…


Dili bir yabancılaşma şekli olarak kullanabilmek, bu doğrultuda varoluşun karanlıkta kalmış noktalarını işleyebilmek kabul edilmelidir ki bir ustalık gerektirir… Aslında bu bir konuşma ve anlaşma yoludur; gerçekte ne olması gerektiğinden çok, kendi referansları üzerinde duran ve yalnız kendi durumlarından bahseden bir dildir; anlaşmayı kendine has anlaşma yollarına göre kuşatır; olayı yeni bir işaret düzeneğiyle baştan ele alır, kodlar ve demek isteneni böylece yeniden kurar… O zaman, edebiyat denileni tanımlama yolu da artık bir giriftlik kazanmıştır… Bu anlamda Orwell’in hangi başlıkları seçerek bir metin oluşturmasından daha önemli olanı onun bu başlıkların içeriğini dolduracak tartışmaları hangi yolla kotaracağıdır… Bu tür bir kıyaslamada, gerçeklik değerinden ve uygulama ilişkilerinden öte bir etki vardır… Burada bir bakıma hiçbir tecrübeye dayanmadan edebiyatın tanımlanması beklenir; her şey nerdeyse en baştaki halindedir; eşik buraya kadar çekilmiştir, sonuçta edebiyat nesnel bir tanıma kavuşturulamaz; zaten böyle bir şeye kavuşturulması da ondan beklenir bir durum değildir… Her şey bir metni okumaya karar verenin edebiyatı tanımlama görüşüne bırakılır; olağan olarak yazılması gerekenin doğasından yana bir oy işlemez burada… Tabi bu şartları kurgulamış olmak, bir metni neden okuyacağım diye hareket edenlere göre bir garantiyi de sağlamaz metin için…


Edebi metin tanımlamasında, konumlandırma ve bir karşı konumlandırma söz konusudur belki… Ellis “edebiyat” ta işler kılınanın “yabanotu” kelimesine benzer bir yanı olduğunu iddia eder; edebiyat belki bir anlamada karşımızda durdurulandır; filozoflar olsa edebiyat ve yabanotu kelimelerinin ontolojik terimlere göre daha işlevsel olduğu söylerlerdi; tıpkı bir biyolojik araştırma metni gibi; çünkü bu işaretler bize ne yapıp yapmayacağımızı tez elden gösteriyor… Oysa edebi metin bütün bunların dışındadır; neyin edebi özelliği ortaya çıkardığı, neyin edebi olmadığını ise dil kabiliyetinden başka hiçbir şeyle açıklanamaz… O halde edebiyat; değer yargılarından, ön yargılardan ve sosyal ideolojilerin sınırladığı alanlardan çok, kendine has bir tadı olan ve diğer bütün tatları yöneten, olağanüstü bir hükümranlıktır…


Bu yazıya yorum ekleyin

Adınız
E-posta Adresiniz
Yorumunuz
 

CAPTCHA


Resimdeki rakamları bu alana yazınız


Eklenen Yorumlar


Henız yorum bırakılmadı...
 
Edebiyat Nedir?... - Blog
Tüm Yazıları

ASKIDA ABONELİK: Siz de "askıda abonelik kampanyası"na destek olmak ister misiniz?

Gelecek sayının konusu (121):
Türk masal ve destanları...

Son Eklenen Yorumlardan
 sağlık dileklerimizle, hürmetle...... naci eroğlu

 Elinize emeğinize sağlık sevgili Halis hocam.Yazılarınızı takıp ediyorum hislerimize tercüman oluyor... Ahmet

 Elinize emeğinize sağlık sevgili Halis hocam.Yazılarınızı takıp ediyorum hislerimize tercüman oluyor... Ahmet

 bosch professional gop 185-liBeylikler dönemini hatırlayalım, birbirlerine karşı üstünlük mücadelesi... Feyzi

 "Yürü kardeşim,Ayaklarına bir Kudüs gücü gelsin."Sen ve senin gibi şuurlu insanların sayıları bereke... Nilüfer Mihailoğlu


Batı’nın Pompei’sinin günlerini andırmasının sebepleri Osmanlı Devleti’ni çökerten “metal yorgunluğu”nun ilk safhası değil midir?
Kardelen: Sayı 1, Temmuz 1992
Kardelenden haberler
Ayağa kalk Sakarya
İslâm’ı yenilemek
RÖPORTAJ - ŞEYMA KISAKÜREK ŞENOCAK
KELİME HARCIYLA SÖZ ABİDELERİ İNŞA ETMEK


Ali Erdal - Ademe mahkûmiyetten ...
Ali Erdal - Hem şahin, hem güver...
Ali Erdal - Hem şahin, hem güver...
Kadir Bayrak - Hesaplaşma zamanı
Necip Fazıl Kısakürek - İslâm’ı yenilemek
Necip Fazıl Kısakürek - Benim halim
Bedran Yoldaş - Nice sahipsiz yüzler...
Ekrem Yılmaz - RÖPORTAJ - ŞEYMA KIS...
Ekrem Yılmaz - Üstad ile
Ekrem Yılmaz - Sessiz geliş
Ekrem Yılmaz - Dağların ardı
Fatma Pekşen - Pehlivan dayının elm...
Ahmet Mahir Pekşen - Şiirimde Necip Fazıl...
Dergi Editörü - Ektik ektik yetişece...
Site Editörü - Zor zamanların cesur...
Necdet Uçak - Torunuma
Necdet Uçak - Gel temiz tut
Necdet Uçak - Necip Fazıl Kısaküre...
Kardelen Dergisi - Kardelenden haberler
M. Nihat Malkoç - Gazzeli kelebekler
M. Nihat Malkoç - KELİME HARCIYLA SÖZ ...
Zaimoğlu - Birinin yerini doldu...
Zaimoğlu - Üstad Necip Fazıl et...
Zaimoğlu - Seni bilsinler
Ayhan Aslan - Maya
Ayhan Aslan - Erzak
Mehmet Balcı - Deli Ozan
Mehmet Balcı - Artist Efendi
Av. Mustafa Büyükgüner - Necip Fazıl’ı anlatm...
Muhsin Hamdi Alkış - Ne Fa Ka, bedenini a...
Halis Arlıoğlu - Gabar’da petrol mü ç...
Muzaffer Doğan - Büyük Doğu, Necip Fa...
Murat Yaramaz - Kuzgun
Murat Yaramaz - Cephe
Murat Yaramaz - Öyle mi
Mahmut Topbaşlı - Gerçeğin özü
Melih Aydoğ - İdrak
Muammer Zeki Aygur - -dan
İlkay Coşkun - Ayağa kalk Sakarya
Tuba Kanlıkama - Asr-ı Saadet’in hanı...
Özkan Aydoğan - Bir çiçek
Heybet Akdoğan - Lina
Emine Öztürk - Kuşlar
Mustafa Makas - Üstad
Hüma Sunguroğlu - Mesut teselli
Abdullah Doğulu - İcazetsizler ve cemi...
Bekir Oğuzbaşaran - Abdülhakîm Arvâsî (k...
Kâzım Albayrak - Necip Fazıl’ın hadis...
Murat Ertaş - Bir artist karakter,...
Ahmet Sezgin - Kaldırımlar, Çile, S...
Bülent Acun - 40 maddede bendeki Ü...
Zekeriya Yılmaz - Türkçe çağlayan ırma...
İlyas Subaşı - İfade ve hızını düşm...
Orhan Oyanık - Yüreğime sor
 
 
23 Mart 2005 tarihinden beri
 Ziyaretçi Sayısı Toplam : 13848078
 Bugün : 5470
 Tekil Ziyaretçi Sayısı Toplam : 615883
 Bugün : 97
 Tekil Ziyaretçi Sayısı (dün) Toplam : 67
 120. Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 0
 Önceki Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 7
Son Güncelleme: 29 Mayıs 2024
Künye | Abonelik | İletişim