Yandyk?a geli?en tylsymly k?t?k
Ali Erdal

  Sayı: 47 - Ocak / Mart 2005

Tweetle

Ağrı, acı, sızı, ıstırap, elem, üzüntü, sıkıntı, çile ve saire… Kimine göre tuzu biberi hayatın, kimine göre belâsı… İfade kolaylığı için hepsini “ıstırap” kelimesinde toplayalım…
Bir an için diyelim ki ıstırap yok… Istırapsız bir hayat… Çöpsüz üzüm… Dikensiz gül bahçesi… Bir an hayalini kuralım… Ve düşünelim… Acaba ıstırapsız bir hayat yaşasaydık, ıstırapsız olma nimetini idrak edebilir miydik? Kadrini, kıymetini bilebilir miydik demiyorum; idrak edebilir miydik diyorum… İdrak bir yana, fark edebilir miydik… Aklımız erer miydi, anlamaya gücümüz yeter miydi?
Bir şeyi mücerret olarak, saf olarak, sadece onu; benzerleri ile kıyaslamadan, zıtlarıyla karşılaştırmadan “tek” olarak, “tek” başına anlayabilme gücü var mı insanda? Soğuk olmasa sıcak, çirkinlik olmasa güzellik; yanlış olmasa doğru anlaşılabilir mi? O ilim sadece, “Tek”te var. Havasız kalmadıkça, nefes almanın ne büyük nimet olduğunu fark etmeyişimiz, nimetin kadrini bilemeyişimizden mi sadece? Gaflet gibi bir zaafımız olduğunu -en azından- kabul etmeliyiz. Istırapsız bir dünyada; denizi bilemeyen balık gibi olurduk. Cenneti, bunun için bu dünyada tam olarak idrak edemiyoruz. İnanıyoruz, ama ne olduğunu bilemeyiz, anlayamayız; anlayamayacağız... Çünkü bu dünyadan hiçbir şeyle karşılaştıramıyoruz, hiçbir şeye kıyaslayamıyoruz, hiçbir şeye benzetemiyoruz.
Evet, bir şeyi tek olarak kavrayabilmek, -bu dünyada- kulun haddi değil… Biz, saf olarak anlamaktan aciziz. Istırap sayesinde anlıyoruz iyiliği, güzelliği, doğruluğu… Hastalıklar, ıstırap sayesinde teşhis edilir… Ve tedavi acı ilâçla, iğne ile, yerine göre ameliyatla… Görmediğimiz bir yerimiz yansa, acısını duymasak, yanıp gideriz de haberimiz olmaz…
“Altın ateşte, insan mihnette…” denmiştir. Saf altın ancak ateşle “ziynet” oluyor, insan da ıstırapla pişiyor. Evet, “Hak şerleri hayreyler” inanıyoruz; amenna!.. “Lütfun da hoş, kahrın da!..” diyen ne kadar doğru söylemiş; hay hak!.. “Nur topu” doğum sancısıyla gelir. Fert de böyle, cemiyet de… Tarihin en dikkat çekici hadiselerinden, "Moğol istilâsı" sonucu İslâm dünyasının çektiği ıstırap ve bizim müslüman olduktan sonra kazandığımız aşkın mânevî ıstırabı, Osmanlı devletini doğurdu. Kol kol gelen, her sahadaki büyükler, ıstırap sayesinde yetişti ve erişti. En büyük belâ bunun için peygamberlere veriliyor; ve sonra derece derece diğer büyüklere… Onun için Yunus;
“Ne şirin dert bu, dermandan içeri”
Diyor. Üstad Necip Fazıl da, Yunus Emre’ye;
“Beni de, piştiğin belâ kabında,
O kadar kaynat ki, buhara benzet!”
Diyor. Ama biz fert ve cemiyet olarak ıstırap çekme kabiliyetimizi, yani üzülünmesi gereken hususlarda üzülme kabiliyetimizi kaybettik. Yine;
“Selâm, selâm sana haşmetli azap;
Yandıkça gelişen tılsımlı kütük.”
Diye ifade ettiği geliştirici ıstırap çekme kapasitemizi kaybettiğimiz için halimizi teşhis edemiyoruz ve dolayısıyla da tedavi faslı başlamıyor.
*
Bugün ne çekiyorsak, ıstırap çekme kabiliyetimizi kaybettiğimiz için çekiyoruz. Sızıp kalmış sarhoş gibiyiz. Hissetmiyoruz… Bunun için de hiçbir şey umurumuzda değil. Çünkü hiçbir felâketin dehşetini anlamıyoruz; acısını duymuyoruz… Yemişiz narkozu, karpuz gibi ikiye bölseler, pırasa gibi doğrasalar duyacak değiliz. Bırakın “elle” haksızlığı gidermeyi ve “dille” haksızlığa karşı çıkmayı; hakkıyla “buğz” bile edemiyoruz. Ancak basit refleks tepkiler gösterebiliyoruz ve sadece "protesto"da kalıyoruz. Uzun vadeli, olayları iyi gözleyen, doğru teşhisler koyan, alternatifleri bilen ve aralarından en iyiyi seçen olmaktan uzağız. "Ne olacak bu memleketin hali" demeyi aşan bir ıstıraba sahip değiliz; "ben olsam şöyle yaparım" demekten öte fikir tasası çekmiyoruz.
Hem fert için hem toplum için tek çıkar yol, filimlerde uzaydan gelen insan görünümlü yaratığın kopan organını kendisinin hemen tedavi etmesi gibi, ıstırap çekme kapasitemizi tekrar kazanmak… Her fert kendindeki bu "yandıkça gelişen tılsımlı kütüğü" ateşlese... Çekilen ıstırap, bir çığ gibi, gittikçe artan bir ivme ile yükselecek ve her meselenin çözümünü gerçekleştirecek gençlik gelecektir.